Pobierz cały numer Kwartalnik EDUKACJA 03/2026 (plik PDF) 

DOI 10.24131/3724.260301

Streszczenie

Wprowadzenie: Dynamiczny rozwój infrastruktury cyfrowej w Polsce kontrastuje z lukami kompetencyjnymi oraz izolacją działań nauczycieli i rodziców w obszarze socjalizacji cyfrowej. Dotychczasowa literatura rzadko łączy perspektywy obu tych grup w ramach zintegrowanych modeli badawczych. Cel badań: Celem artykułu jest analiza porównawcza struktur samooceny kompetencji bezpieczeństwa cyfrowego nauczycieli i rodziców w Polsce oraz identyfikacja obszarów wspólnych deficytów. 
Metoda badań: Badanie oparto na dwóch próbach ankietowych (N = 890 nauczycieli, dobór losowy warstwowy oraz N = 2473 rodziców, dobór celowy). Zastosowano eksploracyjną analizę czynnikową (EFA) oraz współczynnik kongruencji Tuckera (ϕ) do porównania struktur latentnych obu grup.
Wyniki: Analizy ujawniły wysoką zbieżność struktur samooceny (ϕ=0,950). Wyodrębniono trzy wspólne wymiary: techniczno-edukacyjny, prywatności i zdrowia oraz ekologiczny. Zidentyfikowano „paradoks samooceny cyfrowej” – wysoką pewność w obszarze dobrostanu przy najniższym poczuciu sprawności w zakresie technicznej ochrony urządzeń.
Wnioski: Homogenizacja samooceny nauczycieli i rodziców podważa tezę o głębokim rozłamie kompetencyjnym i stwarza szansę na budowę zintegrowanego ekosystemu wsparcia. Postuluje się przejście od teoretycznych ram kompetencyjnych ku praktycznym modelom mentoringowym, uwzględniającym nowe ryzyka algorytmiczne i treści syntetyczne.

Pobierz plik PDF

DOI 10.24131/3724.260302

Streszczenie

Wprowadzenie: Rozwój generatywnej sztucznej inteligencji (GenAI) coraz wyraźniej zmienia warunki, w jakich przebiega uczenie się. Narzędzia te mogą wspierać pracę ucznia, ale jednocześnie pojawiają się poważne wątpliwości dotyczące ich wpływu na wysiłek poznawczy i jakość przetwarzania informacji.
Cel badań: Celem artykułu jest uporządkowanie wyników badań dotyczących wykorzystania generatywnej sztucznej inteligencji w edukacji, głównie pod kątem wpływu na procesy poznawcze i samoregulację uczącego się oraz zaproponowanie modelu wyjaśniającego, od czego zależą efekty jej zastosowania.
Stan wiedzy: Przegląd literatury pokazuje, że wpływ AI na uczenie się nie jest jednoznaczny. Wiele badań prezentuje sprzeczne wyniki. Według niektórych GenAI wpływa pozytywnie na poprawę wyników, ale paradoksalnie obniża głębokość rozumienia. Wyniki te można wyjaśnić poprzez odwołanie do mechanizmów poznawczych, procesów samoregulacji oraz warunków dydaktycznych. Szczególne znaczenie ma odciążenie poznawcze, które w określonych warunkach wspiera uczenie się, a w innych zaczyna zastępować aktywne przetwarzanie informacji. W artykule przyjęto ujęcie, w którym jego działanie ma charakter nieliniowy i zależy od przekroczenia pewnego progu odciążenia.
Podsumowanie: Otrzymane wnioski wskazują, że efekty wykorzystania generatywnej sztucznej inteligencji zależą przede wszystkim od sposobu jej użycia. Kluczowe znaczenie ma takie projektowanie zadań i interakcji, które utrzymuje zaangażowanie poznawcze uczącego się. Zaproponowany model pozwala uporządkować rozproszone wyniki badań i wskazuje kierunki dalszych analiz.

Pobierz plik PDF

DOI 10.24131/3724.260303

Streszczenie

Dostęp do edukacji dzieci romskich z doświadczeniem przymusowej migracji pozostaje jednym z najmniej rozpoznanych obszarów polityki integracyjnej w Polsce. Celem artykułu jest pokazanie, w jaki sposób codzienne praktyki szkół, administracji lokalnej i systemu wsparcia przekładają formalnie gwarantowane prawo do edukacji na rzeczywistą możliwość uczestnictwa romskich dzieci z Ukrainy w polskim systemie szkolnym. Materiał terenowy zgromadzono w 2025 roku podczas pięciu warsztatów „Parenting/Life Skills” realizowanych w czterech ośrodkach zakwaterowania zbiorowego: w Krasnymstawie, Okunince, Siedlcach i Soczewce. Analiza obejmuje obserwację uczestniczącą, notatki terenowe oraz nieformalne rozmowy indywidualne i grupowe. Wyniki pokazują, że bariery nie tworzą jednego mechanizmu wykluczenia. Powstają raczej na styku rejonizacji, braku transportu, dokumentacji, ograniczonej informacji i konieczności samodzielnego poruszania się między instytucjami. W perspektywie Bourdieu praktyki te premiują kapitał językowy i biurokratyczny, natomiast w ujęciu Fraser ujawniają jednocześnie problemy redystrybucji, uznania i reprezentacji. Wnioski wskazują, że samo formalne prawo do nauki nie wystarcza, jeśli rodzina nie otrzymuje realnego wsparcia w jego wykorzystaniu.

Pobierz plik PDF