Kwartalnik Edukacja numer 01/2026

DOI 10.24131/3724.260302

Streszczenie

Wprowadzenie: Rozwój generatywnej sztucznej inteligencji (GenAI) coraz wyraźniej zmienia warunki, w jakich przebiega uczenie się. Narzędzia te mogą wspierać pracę ucznia, ale jednocześnie pojawiają się poważne wątpliwości dotyczące ich wpływu na wysiłek poznawczy i jakość przetwarzania informacji.
Cel badań: Celem artykułu jest uporządkowanie wyników badań dotyczących wykorzystania generatywnej sztucznej inteligencji w edukacji, głównie pod kątem wpływu na procesy poznawcze i samoregulację uczącego się oraz zaproponowanie modelu wyjaśniającego, od czego zależą efekty jej zastosowania.
Stan wiedzy: Przegląd literatury pokazuje, że wpływ AI na uczenie się nie jest jednoznaczny. Wiele badań prezentuje sprzeczne wyniki. Według niektórych GenAI wpływa pozytywnie na poprawę wyników, ale paradoksalnie obniża głębokość rozumienia. Wyniki te można wyjaśnić poprzez odwołanie do mechanizmów poznawczych, procesów samoregulacji oraz warunków dydaktycznych. Szczególne znaczenie ma odciążenie poznawcze, które w określonych warunkach wspiera uczenie się, a w innych zaczyna zastępować aktywne przetwarzanie informacji. W artykule przyjęto ujęcie, w którym jego działanie ma charakter nieliniowy i zależy od przekroczenia pewnego progu odciążenia.
Podsumowanie: Otrzymane wnioski wskazują, że efekty wykorzystania generatywnej sztucznej inteligencji zależą przede wszystkim od sposobu jej użycia. Kluczowe znaczenie ma takie projektowanie zadań i interakcji, które utrzymuje zaangażowanie poznawcze uczącego się. Zaproponowany model pozwala uporządkować rozproszone wyniki badań i wskazuje kierunki dalszych analiz.

Pobierz plik PDF

DOI 10.24131/3724.260303

Streszczenie

Dostęp do edukacji dzieci romskich z doświadczeniem przymusowej migracji pozostaje jednym z najmniej rozpoznanych obszarów polityki integracyjnej w Polsce. Celem artykułu jest pokazanie, w jaki sposób codzienne praktyki szkół, administracji lokalnej i systemu wsparcia przekładają formalnie gwarantowane prawo do edukacji na rzeczywistą możliwość uczestnictwa romskich dzieci z Ukrainy w polskim systemie szkolnym. Materiał terenowy zgromadzono w 2025 roku podczas pięciu warsztatów „Parenting/Life Skills” realizowanych w czterech ośrodkach zakwaterowania zbiorowego: w Krasnymstawie, Okunince, Siedlcach i Soczewce. Analiza obejmuje obserwację uczestniczącą, notatki terenowe oraz nieformalne rozmowy indywidualne i grupowe. Wyniki pokazują, że bariery nie tworzą jednego mechanizmu wykluczenia. Powstają raczej na styku rejonizacji, braku transportu, dokumentacji, ograniczonej informacji i konieczności samodzielnego poruszania się między instytucjami. W perspektywie Bourdieu praktyki te premiują kapitał językowy i biurokratyczny, natomiast w ujęciu Fraser ujawniają jednocześnie problemy redystrybucji, uznania i reprezentacji. Wnioski wskazują, że samo formalne prawo do nauki nie wystarcza, jeśli rodzina nie otrzymuje realnego wsparcia w jego wykorzystaniu.

Pobierz plik PDF

DOI 10.24131/3724.260304

Abstract

Introduction: Contemporary content marketing increasingly relies on identifying users’ informational needs and creating content that responds to questions arising at different stages of the decision-making process. One approach reflecting this perspective is the They Ask, You Answer (TAYA) concept, which emphasizes educational content addressing users’ actual questions and concerns. However, little is known about how individuals learning copywriting understand and operationalize TAYA categories when formulating blog article topics.
Research Aim: The study aimed to examine how postgraduate  copywriting students understand and apply the TAYA framework.
Method: The exploratory case study examined an instructional exercise involving 18 postgraduate copywriting students. The exercise was embedded in a process-genre approach
and focused on the pre-writing stage. Participants worked with a fictional language school brief, analyzed user queries generated using SEO tools, and created topic proposals corresponding to three TAYA categories: prices and costs, user
problems, and comparisons.
Results: In total, participants generated 75 topic proposals. Alignment with TAYA assumptions was highest in the comparisons category (59%) and lower in user problems (43%) and prices and costs (35%). Participants frequently transformed user concerns into instructional content or replaced cost-related questions with promotional messages. A tendency toward overly broad or slogan-like topic formulation was also observed.
Conclusion: The findings suggest that familiarity with audience needs does not automatically translate into the ability to formulate TAYA-consistent topics. The findings indicate that copywriting education should address the difficulties involved in translating user questions and concerns into precise topic formulations

Pobierz plik PDF

DOI 10.24131/3724.260305

Streszczenie

Wprowadzenie: Kompetencje miękkie uczniów klas początkowych są ważne dla ich funkcjonowania szkolnego, społecznego i emocjonalnego. Edukacja matematyczna prowadzona w sposób czynnościowy i problemowy może tworzyć sytuacje,
w których kompetencje te ujawniają się i są ćwiczone.
Cel badań: Celem artykułu jest opisanie, jakie przejawy kompetencji miękkich uczniów klas początkowych można zaobserwować podczas zajęć matematycznych prowadzonych według koncepcji E. Gruszczyk-Kolczyńskiej oraz jakie zmiany w funkcjonowaniu uczniów dostrzegają nauczycielki i dyrektorzy szkół.
Metoda badań: Badanie miało charakter jakościowy i zostało przeprowadzone w formule studium przypadku. Materiał empiryczny gromadzono w latach 2021–2024 w szkołach podstawowych uczestniczących w Nowosądeckim Projekcie Edukacyjnym, w dziewięciu zespołach klasowych obserwowanych od klasy I przez kolejne lata nauki. Wykorzystano obserwacje zajęć matematycznych oraz wywiady półustrukturyzowane z nauczycielkami i dyrektorami szkół. Łącznie przeprowadzono 45 obserwacji i 11 wywiadów. Dane poddano analizie tematycznej.
Wyniki: W materiale rozpoznano zachowania związane ze współpracą i komunikowaniem strategii, samodzielnym dochodzeniem do rozwiązań, ponawianiem prób oraz radzeniem sobie z błędem. Osoby badane opisywały ponadto zmiany dotyczące zaangażowania uczniów, ich gotowości do prezentowania własnych pomysłów oraz przekonania o skuteczności własnego działania. Rozpoznano także sytuacje, w których uczniowie potrzebowali wyraźnego wsparcia nauczycielki, a praca zespołowa nie przebiegała zgodnie z oczekiwaniami.
Wnioski: Zebrany materiał pozwala opisać matematykę prowadzoną według analizowanej koncepcji jako przestrzeń, w której obok aktywności poznawczej ujawniają się zachowania o charakterze społecznym i emocjonalnym. Zastosowane metody nie pozwalają natomiast rozstrzygnąć, w jakim stopniu obserwowane zmiany były rezultatem uczestnictwa w innowacji.

Pobierz plik PDF