Relacje społeczne w szkole. Stan, znaczenie, uwarunkowania
Paweł Penszko, Joanna Kaźmierczak, Agnieszka Telusiewicz-Pacak
Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, 2026
W raporcie autorzy podejmują temat relacji w społeczności szkolnej. Wykorzystując dane z niedawno zrealizowanych międzynarodowych badań porównawczych (przede wszystkim badań TIMSS, ICCS, PISA i TALIS), przyglądają się relacjom społecznym wśród uczniów i nauczycieli, między nauczycielami a uczniami i dyrekcją, a także między pracownikami szkoły a rodzicami lub opiekunami uczniów. Poruszają również wątek poczucia przynależności uczniów do szkoły. Starają się odpowiedzieć na pytania: czy wyłaniający się z danych obraz relacji społecznych w polskiej szkole jest pozytywny czy negatywny? Jakie korzyści przynoszą pozytywne relacje w społeczności szkolnej? Co wpływa na jakość tych relacji i jak można ją polepszać?
Publikacja jest w założeniu kierowana przede wszystkim do kadry zarządzającej i kierowniczej oświaty. Choć ponad połowę jej objętości zajmuje przedstawienie wyników szeroko zakrojonych i szczegółowych analiz, nie wymaga od czytelnika znajomości statystyki i metodologii badań naukowych. Nacisk jest w niej położony na interpretację danych i wyciągnięcie z nich zwięzłych, przydatnych w praktyce wniosków.
Relacje społeczne w szkole. Rekomendacje kierunkowe dla polityki edukacyjnej oraz wskazówki dla społeczności szkolnych
Alicja Weremiuk, Paweł Penszko, Agnieszka Telusiewicz-Pacak, Anna Chomczyńska-Czepiel
Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, 2026
Publikacja stanowi nie tyle definitywną odpowiedź, ile podpowiedź, jak budować pozytywne relacje społeczne w społeczności szkolnej, czyli wśród uczniów, ich rodziców i pracowników szkoły. Zawiera ogólne wskazówki dla trzech grup: decydentów na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym, dyrektorów szkół oraz nauczycieli. Wskazówki te są oparte przede wszystkim na analizach danych z międzynarodowych porównawczych badań edukacyjnych, których wyniki zostały szerzej omówione w raporcie „Relacje społeczne w szkole. Stan, znaczenie, uwarunkowania”, oraz przeprowadzonych dodatkowych wywiadach jakościowych. Wykorzystana została także krajowa i zagraniczna literatura przedmiotu. W publikacji wskazano również dobre praktyki w omawianym zakresie. Opracowanie to może być podstawą do przygotowania diagnozy, a następnie planu polepszania klimatu szkoły jako umowy między wszystkimi zaangażowanymi stronami. Celem publikacji jest przedstawienie działań i rozwiązań stosowanych już w wielu szkołach, a których skuteczność jest potwierdzona przez wyniki badań międzynarodowych przeprowadzonych w Polsce.
Kompetencje cyfrowe uczniów w Polsce – co wiemy z badań międzynarodowych?
Paweł Penszko
Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, 2025
W trzecim opracowaniu z cyklu „Analizy IBE dla polityki publicznej” na podstawie analizy danych z międzynarodowych badań edukacyjnych (ICILS, ICCS, PISA, TIMSS oraz PIRLS) przedstawiono, co wiemy o kompetencjach cyfrowych uczniów w Polsce na podstawie danych z badań międzynarodowych. W publikacji poszukiwano odpowiedzi na pytania o to, jak polscy uczniowie radzą sobie w cyfrowym świecie, czy szkoła skutecznie rozwija ich umiejętności oraz jakiego wsparcia potrzebują. W analizie pokazano również, jak samoocena kompetencji uczniów ma się do ich rzeczywistych wyników oraz różnice między płciami w nabywaniu specjalistycznych kompetencji cyfrowych. Publikacja zawiera rekomendacje dla polityki edukacyjnej.
Krytyczne myślenie, ocena wiarygodności informacji. Wnioski z międzynarodowych badań edukacyjnych i przeglądu literatury.
Paweł Penszko, Olga Wasilewska
Instytut Badań Edukacyjnych, 2024
W drugim opracowaniu z cyklu „Analizy IBE dla polityki edukacyjnej” na podstawie szerokiego przeglądu literatury przedstawiają kluczowe wnioski na temat krytycznego myślenia oraz skutecznych sposobów rozwijania wśród uczniów umiejętności oceny informacji i odporności na dezinformację. Następnie, analizując różne dane, w tym z międzynarodowych badań edukacyjnych ICCS, PIRLS i PISA, szukają odpowiedzi na pytania: czy polska szkoła uczy krytycznego myślenia, czy polscy uczniowie potrafią krytycznie myśleć oraz czy polscy uczniowie podchodzą krytycznie do informacji znalezionych w internecie. Publikacja zawiera także rekomendacje dla polityki edukacyjnej.
Prace domowe. Wyniki badań dotyczących prac domowych i ich efektywności edukacyjnej
Paweł Penszko, Michał Sitek, Olga Wasilewska
Instytut Badań Edukacyjnych, 2024
W pierwszym opracowaniu z cyklu „Analizy IBE dla polityki edukacyjnej” autorzy przedstawili wyniki badań naukowych dotyczących prac domowych. W publikacji zaprezentowano dane z międzynarodowych badań porównawczych (TIMSS, PIRLS i PISA), dotyczące m. in. częstotliwości zadawania prac domowych w polskich szkołach i czasu poświęcanego na prace domowe przez uczniów. Podsumowano także badania dotyczące skuteczności prac domowych i wnioski na temat warunków, jakie powinna spełniać praca domowa, aby przynosiła korzystne efekty edukacyjne.