Celem kursu jest wzmocnienie kompetencji nauczycieli przedmiotu oraz nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej niezbędnych do pracy z osobami z doświadczeniem migracji. Nauczanie tej grupy, która jest grupą o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych, wymaga dodatkowej wiedzy i umiejętności zawodowych. Kurs jest ukierunkowany na doskonalenie kompetencji w zakresie wspierania rozwoju językowego uczniów z doświadczeniem migracji w kontekście edukacji oraz integrowania zróżnicowanego środowiska w klasie.
Kurs przedstawia podstawy glottodydaktyki polonistycznej, czyli nauczania języka polskiego jako drugiego i kultury polskiej w kontekście szkolnym, w którym każdy nauczyciel i nauczycielka – bez względu na to, jakiego przedmiotu uczy – korzysta z języka polskiego, będącego narzędziem komunikacji.
Kurs nie tylko dostarcza wiedzy i konkretnych technik wspierania nabywania języka polskiego przez uczniów z doświadczeniem migracji podczas lekcji przedmiotowych oraz integracji uczniów obcojęzycznych w polskim systemie edukacji, ale też zachęca do refleksji nad własną praktyką edukacyjną.
Struktura kursu
Kurs jest realizowany w 3 odrębnych ścieżkach powiązanych z etapem nauczania:
- ścieżka 1 - przeznaczona dla nauczycieli klas 1-3 szkół podstawowych
- ścieżka 2 - przeznaczona dla nauczycieli klas 4-8 szkół podstawowych
- ścieżka 3 - przeznaczona dla nauczycieli szkół ponadpodstawowych.
Kurs podzielony jest na cztery moduły, a każdy moduł składa się z dwóch tematów.
Moduł I. Fakty i mity na temat nauki języka drugiego - wprowadzenie
Temat 1. Fakty i mity na temat nauki języka drugiego - podstawy aktywizacji języka drugiego
Temat 2. Uczyć języka edukacji szkolnej - rozwijanie języka do komunikacji w klasie oraz poznawania i demonstrowania nowej wiedzy
Moduł II. Wybrane sposoby uczenia słownictwa i gramatyki - wprowadzenie
Temat 3. Uczyć, jak wzbogacać zasoby słownikowe w języku drugim - rozwijanie słownika w języku osiedlenia ze szczególnym uwzględnieniem języka edukacji szkolnej
Temat 4. Uczyć mówić poprawniej - rozwijanie poprawności gramatycznej dla skuteczniejszej nauki polszczyzny
Moduł III. Wybrane sposoby uczenia poprawnego mówienia oraz czytania
Temat 5. Uczyć mówić poprawniej - rozwijanie poprawnej wymowy dla lepszej edukacji i integracji
Temat 6. Uczyć czytania i rozumienia tego, co się czyta - rozwijanie umiejętności czytania i czytania ze zrozumieniem tekstów szkolnych
Moduł IV. Uczniowie i uczennice z innych krajów w polskiej edukacji
Temat 7. Rozwijanie wrażliwości interkulturowej u osób uczących uczniów/uczennice z doświadczeniem migracji
Temat 8. Rozwijanie kompetencji interkulturowej u polskich uczniów i uczennic, w których klasie są dzieci z doświadczeniem migracji
Kurs składa się z różnorodnych materiałów: filmów, w syntetyczny sposób prezentujących wybrane treści, materiałów do przeczytania, zadań do wykonania, materiałów dydaktycznych do wykorzystania w bezpośredniej pracy z uczniami oraz listy dodatkowych materiałów, które poszerzają wiedzę i dostarczają pomysłów do wykorzystania w pracy z uczniami i uczennicami z doświadczeniem migracji.
Treści kursu
Moduł I. Fakty i mity na temat nauki języka drugiego - wprowadzenie
Moduł I stanowi mini przewodnik po dwóch kluczowych obszarach: akwizycji języka drugiegio i nauczaniu języka edukacji szkolnej. W pierwszej części uczestnicy i uczestniczki poznają podstawowe mechanizmy uczenia się języka obcego i drugiego, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji migracji i nauki języka kraju osiedlenia. Wykonają także zadania praktyczne, które pomogą im ocenić umiejętności językowe uczniów i uczennic. Druga część modułu skupia się na języku edukacji szkolnej – jego znaczeniu, różnicach wobec języka codziennej komunikacji oraz sposobach rozwijania go w praktyce. Uczestnicy zostaną zachęceni do refleksji nad rolą tego języka i otrzymają zestaw ćwiczeń pokazujących, jak wspierać uczniów w jego opanowywaniu.
Moduł II. Wybrane sposoby uczenia słownictwa i gramatyki - wprowadzenie
Moduł II koncentruje się na dwóch obszarach: rozwijaniu i utrwalaniu słownictwa, ze szczególnym uwzglednieniem słownictwa specjalistycznego i ogólnoakademickiego oraz na podstawach nauczania gramatyki języka polskiego jako języka obcego i drugiego. Uczestnicy poznają techniki wprowadzania nowego słownictwa, sposoby jego utrwalania oraz strategie wspierające samodzielne uczenie się. Druga część modułu wprowadzająca w zagadnienia związane z nauczaniem gramatyki – proponuje podejście oparte na refleksji, na obserwacji i porównywaniujezyków, które pomaga uczniom dostrzegać różnice i podobieństwa w języku. Zachęcamy także do spojrzenia na język polski z nowej perspektywy – jako język obcy – co otwiera drogę do bardziej świadomego i skutecznego nauczania.
Moduł III. Wybrane sposoby uczenia poprawnego mówienia oraz czytania
Moduł III skoncentrowany jest na dwóch zagadnieniach: nauczaniu poprawnej wymowy oraz rozwijaniu umiejętności czytania i rozumienia tekstów, zwłaszcza szkolnych. W pierwszej części uczestnicy i uczestniczki poznają techniki i strategie wspierające rozwijanie poprawnej wymowy – od ćwiczeń artykulacyjnych po pracę nad prozodią – oraz dowiedzą się, dlaczego poprawna wymowa jest istotna w procesie uczenia się języka polskiego jako drugiego w szkole. Druga część poświęcona jest czytaniu. Omawiamy w tym temacie rolę tej umiejętności w edukacji, prezentujemy strategie ułatwiające przygotowanie tekstów dla uczniów i uczennic (adaptacja tekstu) oraz rozumienie tekstów. Podpowiadamy, jak dostosować praktykę nauczycielską do potrzeb uczniów i uczennic. Celem modułu jest wyposażenie uczestników i uczestniczki w narzędzia, które pozwolą im skutecznie wspierać rozwój wymowy i rozumienia tekstów w języku polskim jako drugim.
Moduł IV. Uczniowie i uczennice z innych krajów w polskiej edukacji
Moduł IV poświęcony jest rozwijaniu kompetencji interkulturowych w szkole oraz organizacji przyjmowania uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji. W pierwszej części uczestnicy przyjrzą się procesom integracji kulturowej, wyzwaniom a następnie – poprzez refleksję i zadania refleksyjne – poznają sposoby rozwijania wrażliwości i kompetencji interkulturowych zarówno u dzieci z doświadczeniem migracji, jak i u ich polskich rówieśników. Szczególny nacisk położymy na unikanie stereotypów i uproszczeń oraz na promowanie otwartości i zrozumienia wobec różnic kulturowych. Druga część modułu dotyczy organizacji procesu przyjmowania uczniów z doświadczeniem migracji do szkoły: od diagnozy ich kompetencji, przez zasady kwalifikacji do oddziałów przygotowawczych, po konkretne rozwiązania sprawdzone w praktyce.
Organizacja pracy w trakcie kursu
Kurs jest realizowany w formule e-learningu, ma charakter asynchroniczny - może być realizowany w dowolnym czasie.
Czas potrzebny do zrealizowania wszystkich zadań w kursie 25 h.
Czas potrzebny do wykonania zadań z jednego tematu ≈ 3 h.
W kursie oferujemy solidne podstawy teoretyczne, a jednocześnie kładziemy nacisk na rozwój wiedzy i umiejętności praktycznych w obszarze nauczania osób z doświadczeniem migracji. Przygotowane zadania zachęcają do refleksji nad własną praktyką, tak aby każdy uczestnik mógł świadomie zdecydować, które rozwiązania najlepiej sprawdzą się w jego pracy i które warto wdrożyć.
Dostęp do kursu
Kurs jest dostępny na platformie Learning Passport. Kurs jest bezpłatny. Osoby, które ukończą kurs otrzymają certyfikat.
Autorki kursu
Koncepcja merytoryczna kursu
Małgorzata Pamuła-Behrens
Specjalistka w zakresie edukacji i integracji osób z doświadczeniem migracji i uchodźstwa, doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa, glottodydaktyczka, romanistka. Zainteresowania: dwujęzyczność, akwizycja języka drugiego, komunikacja interkulturowa, integracja osób z doświadczeniem migracji w systemach edukacji. Współautorka koncepcji nauczania języka polskiego jako języka edukacji szkolnej oraz metody JES-PL (metodajes.pl), trenerka nauczycieli i nauczycielek, członkini jury konkursu „European Language Label” oraz Programu Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej „Promocja języka polskiego”. Kierowniczka Zespołu podstawy programowej języka polskiego jako drugiego, współautorka podręcznika „Polski w szkole” przeznaczonego do nauki języka polskiego jako odziedziczonego i drugiego dla dzieci w wieku 7–10 lat, współautorka “Ram programowych polonijnej edukacji językowo-kulturowej”. Autorka wielu publikacji naukowych i popularnonaukowych z zakresu glottodydaktyki.
Autorki kursu
Marzena Błasiak-Tytuła
Neurologopedka, językoznawczyni i glottodydaktyczka, doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie (UKEN). Dyrektorka Centrum Badań nad Integracją i Edukacją Migrantów, kierowniczka studiów podyplomowych „Nauczanie języka polskiego jako obcego i drugiego” w UKEN oraz członkini Zespołu Języka Polskiego poza Granicami Kraju Rady Języka Polskiego. W badaniach naukowych koncentruje się przede wszystkim na rozwoju mowy dzieci wielojęzycznych, diagnozie i terapii dzieci z zaburzonym rozwojem wychowywanych w wielojęzyczności oraz metodyce nauczania języka polskiego jako obcego/drugiego. Autorka publikacji naukowych na temat wielojęzyczności oraz nauczania języka polskiego jako obcego/drugiego, m.in. „Mowa dzieci dwujęzycznych. Norma i zaburzenia” (2019), „Elementarz. Podręcznik do nauki czytania dla dzieci z Ukrainy” (wydany przez Fundację FINE przy współpracy z UNICEF, 2022) oraz serii „Głoski wokół nas. Ćwiczenia logopedyczne dla uczniów z Ukrainy” (2024). Pracuje z dziećmi z zaburzeniami rozwoju (alalią/DLD, autyzmem, zespołem Aspergera, afazją, dysleksją, zespołami genetycznymi) wychowywanymi w wielojęzyczności. Prowadzi zajęcia z języka polskiego jako obcego/drugiego dla dzieci z doświadczeniem migracji w wieku przedszkolnym i szkolnym.
Kamila Dembińska
Dyrektorka programowa szkoleń języka polskiego jako obcego (jpjo) w Fundacji SOK, koordynatorka i autorka programu szkoleń jpjo realizowanego przez Fundację SOK, odpowiedzialna za wdrożenie programu „Akelius” w ramach współpracy z UNICEF-em. Lektorka jpjo od 1998 roku, autorka materiałów dydaktycznych oraz publikacji do nauczania jpjo (m.in. serii podręczników „Start. Gramatyka dla praktyka”), trenerka lektorów jpjo. Odpowiedzialna za tworzenie i koordynację programów promocji języka polskiego na świecie w Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (2017–2022). Absolwentka studiów doktoranckich na Uniwersytecie Warszawskim, autorka pracy doktorskiej dotyczącej kompetencji nauczycieli i lektorów języka polskiego jako obcego (promotor: prof. dr hab. Przemysław E. Gębal).
Anna Młynarczuk-Sokołowska
Pedagog, kulturoznawczyni, doktor habilitowany nauk społecznych w dyscyplinie pedagogika, adiunkt w Katedrze Edukacji Międzykulturowej i Elementarnej Wydziału Nauk o Edukacji Uniwersytetu w Białymstoku. Wiceprezes Zarządu Fundacji Uniwersytetu w Białymstoku (2010–2019), doradca międzykulturowy w Fundacji Dialog (2012–2015). Od kilkunastu lat na poziomie krajowym i międzynarodowym realizuje inicjatywy badawcze oraz metodyczne skierowane do dzieci i młodzieży doświadczających migracji (w szczególności uchodźstwa).Zainicjowała i współtworzyła dwie innowacje pedagogiczne. Są to innowacja metodyczna i programowa „Przygody Innego”, służąca rozwijaniu kompetencji międzykulturowych dzieci, oraz metoda międzykulturowego portfolio – innowacja metodyczna stosowana w trakcie nauczania języka polskiego jako obcego w kontekście międzykulturowym. Pomysłodawczyni i realizatorka autorskich programów szkoleń adresowanych do nauczycieli, pedagogów, edukatorów, asystentów międzykulturowych (np. cyklicznej Szkoły Edukacji Międzykulturowej). Autorka monografii „Codzienność polskiej szkoły z perspektywy dzieci i młodzieży ze środowiska przymusowych migrantów” oraz publikacji metodycznych, wśród których znajdują się m.in. „Językowa podróż po Polsce. Poradnik metodyczny z programem nauczania języka polskiego jako obcego” (wspólnie z Katarzyną Szostak-Król, 2019), „Różnorodność, twórcza aktywność, inkluzja w edukacji” (redakcja wspólnie z Katarzyną Szostak-Król, 2013).
Małgorzata Pamuła-Behrens
Specjalistka w zakresie edukacji i integracji osób z doświadczeniem migracji i uchodźstwa, doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa, glottodydaktyczka, romanistka. Zainteresowania: dwujęzyczność, akwizycja języka drugiego, komunikacja interkulturowa, integracja osób z doświadczeniem migracji w systemach edukacji. Współautorka koncepcji nauczania języka polskiego jako języka edukacji szkolnej oraz metody JES-PL (metodajes.pl), trenerka nauczycieli i nauczycielek, członkini jury konkursu „European Language Label” oraz Programu Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej „Promocja języka polskiego”. Kierowniczka Zespołu podstawy programowej języka polskiego jako drugiego, współautorka podręcznika „Polski w szkole” przeznaczonego do nauki języka polskiego jako odziedziczonego i drugiego dla dzieci w wieku 7–10 lat, współautorka “Ram programowych polonijnej edukacji językowo-kulturowej”. Autorka wielu publikacji naukowych i popularnonaukowych z zakresu glottodydaktyki.
Katarzyna Szostak-Król
Doktor nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa, dyrektor Szkoły Podstawowej nr 26 w Białymstoku, absolwentka filologii polskiej na Uniwersytecie w Białymstoku, językoznawca (dyplom w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie). Do jej zainteresowań naukowych należą: regionalne i dialektalne odmiany języka polskiego, język pisarzy oraz edukacja międzykulturowa. Realizatorka szkoleń, projektów i konkursów z zakresu edukacji międzykulturowej w oparciu o autorskie programy edukacyjne. Od wielu lat pracuje w charakterze nauczyciela języka polskiego jako obcego (m.in. w Centrum Pomocy Migrantom i Uchodźcom Caritas, Fundacji Edukacji i Twórczości w Białymstoku, ośrodkach dla uchodźców w Białymstoku). Autorka i współautorka publikacji z zakresu edukacji międzykulturowej (m.in. „Przygody Innego. Bajki w edukacji międzykulturowej”, 2011) oraz metodyki nauczania języka polskiego jako obcego (m.in. „Zrozumieć Innego. Międzykulturowa kompetencja komunikacyjna w procesie uczenia się języka polskiego jako obcego”, 2015; „Polski na dzień dobry. Program nauczania języka polskiego jako drugiego wspomagający nauczycieli w pracy z uczniami z doświadczeniem migracyjnym w oddziałach przygotowawczych w szkole podstawowej”, 2020; „Program nauczania języka polskiego jako obcego dla dzieci z Ukrainy. Polski na szóstkę”, 2022).
