Badanie PISA 2022 pokazuje, że nastawienie na rozwój (growth mindset), czyli przekonanie, że inteligencję i konkretne umiejętności można kształtować i rozwijać, jest wśród polskich piętnastolatków słabsze niż u ich rówieśników z większości spośród 74 krajów biorących udział w tej części badania.
Polska pod względem wartości wskaźnika nastawienia na rozwój znajduje się w dolnej części rozkładu wszystkich analizowanych systemów edukacyjnych. Najwyższe wartości wskaźnika odnotowano w Gruzji, Szwecji i Singapurze. Uczniowie w tych krajach znacznie częściej zgadzają się z twierdzeniem, że inteligencję, kreatywność oraz umiejętności z matematyki i języka ojczystego można rozwijać.
Wykres 1. Nastawienie na rozwój w krajach uczestniczących w PISA 2022 – średnie wartości skali
Warto podkreślić, że polscy uczniowie najczęściej zgadzali się ze stwierdzeniem, że nie wszyscy są dobrzy z matematyki. Aż 81% z nich uważało, że niektórzy z natury nie radzą sobie z matematyką. Podobny sposób myślenia dotyczył języka ojczystego – 75% uczniów zgadzało się ze stwierdzeniem, że „niektórzy po prostu nie radzą sobie z językiem polskim, bez względu na to, jak pilnie się uczą”.
Jednocześnie chłopcy częściej niż dziewczęta byli przekonani, że inteligencję i określone umiejętności można rozwijać, a nie są one cechami stałymi. Różnice w poziomie nastawienia na rozwój widoczne były też między uczniami różnych typów szkół ponadpodstawowych. Zestawienie wyników dla wszystkich uczestniczących w badaniu krajów, państw OECD oraz krajów UE, pozwala sformułować kilka istotnych wniosków:
- Polska należy do krajów i rejonów, w których nastawienie uczniów na rozwój jest relatywnie słabsze.
- Zjawisko to jest szersze i dotyczy również wielu krajów europejskich, co może wskazywać na pewne wspólne cechy kultury szkolnej (np. silny nacisk na wyniki, selekcję lub określone sposoby oceniania).
- Istnieją jednak kraje, w których poziom nastawienia na rozwój jest wyraźnie wyższy, co sugeruje, że różnic w tym zakresie nie można wyjaśniać wyłącznie czynnikami kulturowymi.
Nastawienie na rozwój wśród piętnastolatków w Polsce
Alicja Weremiuk
Opracowanie stanowi kolejną analizę tematyczną z serii „Zajrzyj do danych”, poświęconą zagadnieniu nastawienia na rozwój wśród piętnastolatków. Na podstawie wyników badania PISA 2022 autorka przedstawia rezultaty polskich uczniów na tle rówieśników z innych krajów. Analiza obejmuje m.in.: przedstawienie, czym jest nastawienie na rozwój i w jaki sposób jest mierzone w badaniu PISA, prezentację wyników polskich piętnastolatków na tle uczniów z innych krajów oraz próbę odpowiedzi na pytanie, jakie działania można podjąć, aby zmienić nastawienie polskich piętnastolatków.
Zajrzyj do danych to seria krótkich, tematycznych analiz poświęconych zagadnieniom istotnym z punktu widzenia polskiej edukacji, opracowywanych na podstawie wyników międzynarodowych badań edukacyjnych.
Seria powstaje w ramach „Przygotowanie i realizacja międzynarodowych badań edukacyjnych w obszarze kompetencji kluczowych” (FERS.01.04-IP.05-016/23) finansowanego ze środków Unii Europejskiej oraz środków budżetu państwa w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027 (FERS).