W tej zakładce będziemy odpowiadać na pytania dotyczące Reformy26, które często pojawiają się podczas spotkań na terenie całej Polski i webinarów, czy wywiadów z dziennikarzami. Odpowiemy na wątpliwości, które dostrzegamy w mediach społecznościowych i kwestie, które naszym zdaniem wymagają wyjaśnienia. Zakładkę będziemy rozbudowywać.
Skąd wiemy, że potrzebne są kolejne zmiany?
- W międzynarodowych badaniach edukacyjnych obserwujemy spadki edukacyjne polskich nastolatków od 2018 roku. W umiejętnościach matematycznych spadek o 27 punktów w umiejętnościach przyrodniczych o 12 punktów a w rozumieniu tekstu czytanego o 23 punkty, co można przełożyć na jeden rok nauki.
- 58% piętnastolatków twierdzi, że szkoła niewiele zrobiła, by przygotować ich do dorosłego życia. To 69. miejsce na 76 badanych krajów (PISA 2022).
- Tylko 26% polskich piętnastolatków lubi uczyć się w szkole nowych rzeczy – to najniższy wynik wśród krajów Unii Europejskiej (PISA 2022).
- Polscy piętnastolatkowie pod względem poczucia satysfakcji z życia znaleźli się dopiero na 69. miejscu, a pod względem poczucia przynależności do szkoły aż na 73. miejscu (PISA 2022)
- 73% nauczycieli języka polskiego uczniów klas czwartych szkoły podstawowej ma niski lub umiarkowany poziom satysfakcji ze swojej pracy (PIRLS 2021).
- Polska znajduje się na przedostatnim miejscu wśród 58 krajów pod względem satysfakcji zawodowej nauczycieli matematyki i na ostatnim miejscu pod względem satysfakcji zawodowej nauczycieli przyrody (TIMSS 2023).
Jaki jest cel Reformy26?
- szkoła równowagi – szkoła ma być miejscem wymagającym, a jednocześnie przyjaznym dla uczniów i nauczycieli, wspierającym rozwój i inspirującym do nauki,
- wiedza, kompetencje, stosowanie wiedzy – chcemy, aby dzieci i młodzież zdobywały w szkole aktualną wiedzę, uczyły się uczyć, dostrzegały zależności między przedmiotami, potrafiły wykorzystać zdobytą wiedzę w praktyce, zdobywały potrzebne umiejętności
- sprawczość – rozwijanie jej od najmłodszych lat, po to, żeby dzieci brały odpowiedzialność za swoje decyzje, czuły, że mają wpływ na siebie i innych
Co się zmieni?
Podstawy programowe w przedszkolu, szkole podstawowej, a także w szkołach ponadpodstawowych (liceach, technikach i szkołach branżowych I i II stopnia). Zmiany obejmą również system oceniania (nacisk na różnorodne formy, tak aby stało się elementem wspierania uczniów w nauce). Opracowane zostaną nowe egzaminy zewnętrzne (ósmoklasisty oraz matura).
Kiedy zacznie obowiązywać Reforma26?
Szkoła w Polsce potrzebuje systematycznego wprowadzania zmian, a nie rewolucji. Reforma26 jest rozłożona na lata. Zmiany wprowadzane będą stopniowo, dotyczyć będą podstaw programowych, metod nauczania i oceniania. 1 września 2026 roku zaczną obowiązywać nowe podstawy programowe w przedszkolu oraz I i IV klasie szkoły podstawowej. Rok później wprowadzone zostaną nowe podstawy programowe w szkołach ponadpodstawowych, praca nad nimi prowadzone będą w 2026 roku. Pierwsze egzaminy (ósmoklasisty oraz matura) w nowej formule zostaną przeprowadzone w 2031 roku. Wprowadzanie zmian na początku każdego etapu edukacyjnego oznacza przewidywalność i bezpieczeństwo uczniów i nauczycieli.
Co zmieniło się w ramowych planach nauczania w szkole podstawowej?
- Zwiększono liczbę godzin przedmiotów przyrodniczych. Zintegrowana przyroda prowadzona będzie w klasach IV-VI. Przyroda będzie łączyła treści z różnych dziedzin: biologii, chemii, fizyki i geografii. W miejsce tradycyjnego podziału na przedmioty, treści zostały połączone w całościowe tematy, dzięki czemu dzieci będą mogły lepiej zrozumieć związki między nimi i otaczającym je światem. Na przykład: dotychczas uczniowie poznawali zjawiska związane z fotosyntezą na biologii (jako proces biologiczny), na chemii (jako proces chemiczny), na fizyce (jako proces energetyczny), na geografii (jako proces uzależniony od warunków panujących na określonym obszarze). Teraz na jeden proces będą patrzyły z różnych perspektyw.
- Część treści fizyki i chemii jest zawarta w przyrodzie. Dzięki temu uczniom łatwiej będzie zrozumieć procesy i zjawiska, które mają wspólne podstawy. W klasie siódmej fizyki i chemii będzie po 1 godzinie, a w ósmej po 2.
- Zwiększono liczbę godzin techniki, która będzie przedmiotem o wiele bardziej praktycznym, niż dotychczas.
Założenia zmian w poszczególnych przedmiotach omawiali autorzy projektów podstaw programowych podczas cyklu webinarów #OdPodstaw. Nagrania można obejrzeć tutaj.
Czy w pracach nad zmianami uczestniczą nauczyciele?
Tak, to naszym zdaniem niezbędne. Założenia Reformy26 powstają na zlecenie MEN w Instytucie Badań Edukacyjnych - Państwowym Instytucie Badawczym. Od samego początku prac Instytut za priorytet postawił sobie nawiązanie i utrzymywanie kontaktu ze społecznością nauczycielską. Podstawą prac już w 2024 roku były wyniki badań prowadzonych wśród nauczycieli, ale również wywiady i działania konsultacyjne, które dały podstawy pod przygotowanie Profilu absolwenta i absolwentki. W pracach nad podstawami programowymi dla szkoły podstawowej udział brało ponad 200 ekspertów. Więcej, niż połowę tej grupy stanowili aktywni zawodowo nauczyciele i nauczycielki.
Na jakich badaniach opiera się reforma?
IBE BIP od lat prowadzi i analizuje dane zarówno wynikające z badań międzynarodowych, jak i krajowych. Do tych pierwszych należy m.in. PISA – międzynarodowe badanie umiejętności 15-latków w zakresie matematyki, czytania i nauk przyrodniczych; czy TALIS badanie warunków pracy nauczycieli oraz metod ich nauczania. W badaniach krajowych ważnym elementem jest analiza Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 przygotowanej przez Radę Ministrów w 2020 roku. Na potrzeby Reformy26 IBE PIB dokonało analizy rozwiązań w systemie szkolnictwa takich krajów OECD jak: Portugalia, Wielka Brytania, Singapur.
Czym jest Profil absolwenta i absolwentki?
Profil absolwenta i absolwentki to materiał opisujący obszary, których rozwój powinna wspierać polska szkoła.
Zawiera opis kluczowych kompetencji, umiejętności i wartości, które uczennice i uczniowie powinni wynieść po zakończeniu danego etapu edukacyjnego – przedszkola, szkoły podstawowej lub ponadpodstawowej. Wyjaśnia, po co się uczymy, czego oczekują od szkoły rodzice oraz jakie kompetencje i wiedzę nauczyciele powinni rozwijać. Profil absolwenta i absolwentki przedszkola i szkoły podstawowej stanowił wspólny grunt do prac 22 zespołów eksperckich piszących podstawy programowe. Dzięki temu wszyscy autorzy i autorki podstaw mogli posługiwać się wspólnym katalogiem pojęć, celów i założeń, co sprawia, że poszczególne podstawy są ze sobą spójne.
Dlaczego pierwszy raz powstał taki dokument?
Dokumenty programowe dotyczące zmian powstają przy każdej reformie. Pierwszy raz są jednak publikowane, konsultowane i tworzone przy udziale nauczycieli. Pierwszy raz w dokumencie tak silnie oprócz wiedzy nacisk położony jest również na kompetencje. Jest to również pierwszy raz, kiedy dokument tego rodzaju przechodzi intensywne konsultacje jeszcze przed rozpoczęciem prac nad konkretnymi zmianami w edukacji.
Co to jest tydzień projektowy?
Tydzień projektowy ma stać się stałym element pracy każdej szkoły. Już teraz w wielu placówkach w Polsce nauczyciele wykorzystują elementy uczenia projektowego. W wybranym przez szkołę tygodniu uczniowie będą mieli do wykonania konkretne zadania o charakterze projektowym (temat zadania zależeć będzie od szkoły). Grupy powinny być międzyklasowe, a zadanie interdyscyplinarne. W tym czasie uczniowie będą wykorzystywać wiedzę z różnych dziedzin, uczyć się współpracy w grupach, rozwijać sprawczość. W roku szkolnym 2026/2027 tydzień projektowy będzie w szkołach fakultatywny, a od roku szkolnego 2027/2028 roku stanie się obowiązkowy w każdej szkole.
Czy faktycznie w nowej pp zrezygnowano z nacisku na treści teoretyczne?
Nie. Chodziło o ograniczenie zbyt szczegółowych informacji, tych “encyklopedycznych” oraz o większe połączenie teorii z praktyką, a nie ograniczenie teorii jako takiej. Chcemy, żeby dzieci rozumiały procesy, a nie jedynie np. zapamiętywały daty. Nabywanie wiedzy jest podstawą edukacji, chodzi o to, aby dać dzieciom i nauczycielom czas na jej pogłębianie.
Co zmieni się w podstawach programowych?
- wszystkie przedmioty będą mieć wspólną bazę – część ogólną podstawy programowej,
- nowa podstawa programowa będzie stwarzać uczniom okazje do stosowania zdobytej wiedzy i umiejętności w rozwiązywaniu realnych problemów, także poza szkołą,
- zakres efektów uczenia się będzie możliwy do zrealizowania w szkole,
- nowa podstawa programowa będzie jasno formułowała oczekiwania i standardy w zakresie kompetencji przekrojowych i sprawczości,
- pojawi się nowy element podstawy programowej - doświadczenia edukacyjne, które rozwijają sprawczość u uczniów i uczennic,
- nowa podstawa programowa będzie stanowiła jednocześnie listę wymagań egzaminacyjnych.
Projekty podstaw przygotowane przez IBE PIB dostępne są tutaj. Zapoznaj się również z projektem rozporządzenia MEN w sprawie zmian w podstawach programowych.
Czym są doświadczenia edukacyjne? Czy doświadczenia są obowiązkowe?
Doświadczenia edukacyjne to zaplanowane przez nauczycieli sytuacje edukacyjne, które w sposób celowy wspierają rozwój kompetencji przekrojowych i sprawczości, np.:
- udział w zajęciach laboratoryjnych,
- udział w wydarzeniu związanym z własnym dziedzictwem kulturowym w języku mniejszości narodowej lub etnicznej.
- spotkanie z przedstawicielem zawodów prawniczych, w czasie którego mogą zadać pytania dotyczące procesu sądowego i prawa obywatela do sąd
