W listopadzie i grudniu 2026 roku w ok. 190 szkołach w całej Polsce uczniowie wezmą udział w Międzynarodowym Badaniu Kompetencji Społeczno-Emocjonalnych (SSES). W Polsce będzie je realizować Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy. Przedstawiciele krajowego zespołu badawczego już w sierpniu zaczną się kontaktować ze szkołami wylosowanymi do badania.
Czym jest Międzynarodowe Badanie Kompetencji Społeczno-Emocjonalnych? Dlaczego to badanie jest ważne?
Międzynarodowe Badanie Kompetencji Społeczno-Emocjonalnych jest jednym z nowszych przedsięwzięć badawczych Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) i jednym z pierwszych międzynarodowych badań porównawczych na tak dużą skalę poświęconych kompetencjom społeczno-emocjonalnym uczniów. Badanie obejmuje uczniów w wieku 10 i 15 lat i pozwala lepiej zrozumieć, jak kształtują się kompetencje społeczno-emocjonalne, jakie czynniki sprzyjają ich rozwojowi oraz w jaki sposób wiążą się one z innymi obszarami funkcjonowania uczniów. Unikalną wartością SSES jest możliwość porównywania wyników między krajami, a także obserwowania zmian w kolejnych edycjach badania.
Udział Polski w SSES jest szczególnie ważny w kontekście wyników dotychczasowych badań edukacyjnych. Pokazują one, że polscy uczniowie, mimo stosunkowo wysokich osiągnięć w zakresie wiedzy i umiejętności szkolnych, w wielu obszarach związanych z motywacją, dobrostanem i funkcjonowaniem społeczno-emocjonalnym osiągają mniej korzystne wyniki niż ich rówieśnicy z innych krajów. SSES pozwoli znacznie dokładniej przyjrzeć się tym obszarom i lepiej zrozumieć ich uwarunkowania. Zebrane dane pomogą również określić, w jaki sposób szkoły i system edukacji mogą skuteczniej wspierać rozwój kompetencji społeczno-emocjonalnych uczniów.
Jakie kompetencje bada SSES?
W SSES przedmiotem badania jest zestaw wybranych kompetencji społeczno-emocjonalnych. Kompetencje społeczno-emocjonalne pozwalają skutecznie zarządzać swoimi myślami, regulować emocje i kierować własnym zachowaniem, a także budować relacje z innymi. Kompetencje te pomagają uczniom lepiej radzić sobie w szkole, osiągać wyższe wyniki w nauce i budować dobre relacje z rówieśnikami. Mają również znaczenie dla dobrostanu uczniów, a w dłuższej perspektywie – dla ich funkcjonowania i radzenia sobie z różnymi wyzwaniami w dorosłym życiu.
Czy badanie SSES było prowadzone już wcześniej?
Do tej pory na świecie przeprowadzone były dwie edycje badania – w 2019 i w 2023 roku. Nadchodząca, trzecia edycja w 2026 roku jest zarazem pierwszą, w której bierze udział Polska. W materiałach OECD – głównego organizatora badania – kolejne edycje SSES określane są jako rundy: runda 1 to badanie z 2019 roku, runda 2 – z 2023 roku, a runda 3 – z 2026 roku. W materiałach informacyjnych w Polsce na określenie trzeciej rundy stosujemy nazwę SSES 2026. Takie rozwiązanie pozwala zachować spójność ze sposobem nazywania innych międzynarodowych badań edukacyjnych, a wskazanie roku ułatwia identyfikację edycji i określenie, kiedy badanie było prowadzone.
Ile krajów bierze udział w badaniu?
W SSES 2026 uczestniczą uczniowie z kilkunastu krajów. W badaniu biorą udział zarówno poszczególne kraje (np. Polska, Włochy, czy Bułgaria), jak i jedynie wybrane regiony (np. stan Pará w Brazylii) lub miasta (np. Helsinki, czy Bogota). W sumie w przedsięwzięciu bierze udział 20 różnych lokalizacji. Dokładna lista uczestniczących krajów i regionów zostanie podana po zakończeniu realizacji badania wśród uczniów.
Jakie grupy obejmuje badanie?
Kluczowym elementem przedsięwzięcia jest badanie wśród uczniów z dwóch grup wiekowych. Podstawową grupę stanowią piętnastolatkowie, natomiast udział dziesięciolatków ma charakter opcjonalny. W SSES 2026 w Polsce badaniem zostaną objęci uczniowie z obu tych grup. Dodatkowo do udziału w badaniu zapraszani są dyrektorzy szkół oraz nauczyciele, którzy uczą w klasach, do których uczęszczają wylosowani do badania dziesięciolatkowie i piętnastolatkowie (średnio 8 nauczycieli w szkole). W niektórych krajach ankiety wypełniają także rodzice uczniów - Polska nie uczestniczy w tym komponencie.
Jak dobierana jest próba do badania?
Badanie przeprowadzane jest na reprezentatywnych próbach uczniów i nauczycieli. We wszystkich krajach uczestniczących w SSES obowiązują jednakowe, ściśle określone zasady i procedury doboru próby. Również samo losowanie próby odbywa się na poziomie międzynarodowym.
Dobór próby przebiega dwuetapowo – najpierw losowane są szkoły, a następnie w wylosowanych szkołach konkretni uczniowie i nauczyciele. Ponieważ SSES obejmuje uczniów w określonym wieku, a nie uczniów konkretnej klasy, w jednej szkole do badania mogą zostać wylosowani uczniowie z różnych oddziałów klasowych. W ramach każdej z badanych grup wiekowych (10- i 15-latków) w danym kraju badaniem objętych jest co najmniej 3000 uczniów i 500 nauczycieli z minimum 75 szkół, a także dyrektorzy wylosowanych szkół.
Przyjęty sposób doboru próby pozwala na formułowanie wniosków dotyczących całej populacji dziesięcio- i piętnastolatków uczęszczających do szkół w danym kraju, a także uczących ich nauczycieli.
Jak przebiega badanie wśród uczniów?
W każdym kraju badanie prowadzone jest zgodnie ze ściśle określonymi, międzynarodowymi procedurami i w jak najbardziej zbliżonych warunkach. Dzięki temu możliwe jest porównywanie wyników zarówno między krajami, jak i między kolejnymi edycjami badania.
Sesja badawcza dla uczniów odbywa się na terenie szkoły, w terminie uzgodnionym z dyrekcją. Wylosowani uczniowie spotykają się w jednej sali i w tym samym czasie wykonują zadania oraz odpowiadają na pytania w ramach kwestionariuszy. Badanie odbywa się na specjalnie przygotowanych komputerach dostarczonych przez IBE PIB.
Sesja badawcza trwa około 2 godzin, z krótką przerwą w trakcie, i jest prowadzona przez przeszkolonego ankietera. W sali obecny jest również nauczyciel.
Sesja składa się z następujących części:
-
Przygotowanie: ankieter wita uczniów, sprawdza obecność, przekazuje dane potrzebne do zalogowania się na platformę badawczą oraz wyjaśnia zasady udziału w badaniu.
-
Zadania dotyczące empatii: uczniowie rozwiązują na komputerze zadania, wybierając odpowiedzi spośród podanych możliwości lub wpisując własne.
-
Kwestionariusze: uczniowie odpowiadają na pytania dotyczące m.in. ich kompetencji społeczno-emocjonalnych, a także doświadczeń szkolnych, sposobu spędzania wolnego czasu, korzystania z technologii cyfrowych oraz planów na przyszłość.
-
Zakończenie: uczniowie wylogowują się z systemu, ankieter dziękuje im za udział, a uczniowie otrzymują drobne upominki.
Jeżeli w dniu badania nieobecna będzie większa liczba wylosowanych uczniów, w szkole może zostać przeprowadzona dodatkowa sesja uzupełniająca.
Jak w badaniu SSES mierzone są kompetencje społeczno-emocjonalne uczniów?
W SSES 2026 zachowano stosowaną w poprzednich edycjach formułę badania opartą przede wszystkim na samoocenie uczniów. Obejmuje ona szeroki zakres kompetencji. Uczniowie odpowiadają na pytania dotyczące swoich typowych zachowań, sposobów reagowania i odczuwania w różnych sytuacjach. Na podstawie ich odpowiedzi możliwe jest określenie poziomu poszczególnych kompetencji i porównywanie wyników między grupami uczniów oraz kolejnymi edycjami badania.
W SSES 2026 tę dotychczasową formułę uzupełniono o nowy element – bezpośredni pomiar empatii za pomocą specjalnie przygotowanych zadań. Uczniowie mierzą się w nich ze scenariuszami nawiązującymi do sytuacji, z którymi mogą spotykać się w codziennym życiu.
Czy uczniowie do badania muszą się wcześniej przygotowywać?
Nie, uczniowie nie muszą się w żaden sposób przygotowywać do badania. Jedynym warunkiem uczestnictwa jest posiadanie zgody rodzica lub opiekuna prawnego na udział w badaniu.
Jak wygląda badanie wśród nauczycieli i dyrektorów szkół?
Nauczyciele i dyrektorzy wypełniają ankiety online w dogodnym dla siebie czasie przed upływem wyznaczonego terminu. Każdy uczestnik otrzyma indywidualny login i hasło oraz link do ankiety. Jej wypełnienie zajmie około 30 minut. Wypełnianie ankiety można w dowolnym momencie przerwać, a następnie powrócić do niej i kontynuować.
Kiedy zostaną opublikowane wyniki badania?
Wyniki badania SSES zostaną ogłoszone przez OECD w drugiej połowie 2027 roku. Zgodnie z zasadami badania do tego czasu nie mogą być one upubliczniane, dlatego polskie wyniki ani raport krajowy nie mogą zostać opublikowane wcześniej. W momencie ogłoszenia wyników przez OECD opublikowany zostanie również polski raport, prezentujący wyniki polskich uczniów na tle uczniów z innych krajów uczestniczących w badaniu. Harmonogram badania dostępny jest tutaj.
Jak zapewniane są bezpieczeństwo uczestników oraz ochrona danych w badaniu?
Badanie jest realizowane zgodnie z zachowaniem przepisów o ochronie danych osobowych oraz standardów ochrony małoletnich. Odpowiedzi, których udzielają badani są poufne. Wyniki będą prezentowane w postaci zbiorczych zestawień. Do indywidualnych odpowiedzi uczniów nie będą mieli wglądu nauczyciele ani dyrektor szkoły. Większe szkoły, w których w badaniu weźmie odpowiednia liczba uczniów otrzymają także zindywidualizowany raport szkolny prezentujący wyniki uzyskane w tej szkole.
Masz dodatkowe pytania?
W razie jakichkolwiek wątpliwości zapraszamy do kontaktu!
Kontakt z zespołem badania SSES w IBE PIB:
#MiedzynarodoweBadaniaKompetencji
#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie