Opis interwencji

W projekcie terminem "interwencje" określane są strategie reagowania na sytuacje problemowe, wynikające ze zróżnicowanych potrzeb dzieci i uczniów. Interwencje te mogą być realizowane na dwóch poziomach:

  • jako działanie wobec zespołu nauczycieli i nauczycieli specjalistów danej placówki, realizowane w formie:
    • szkoleń – polegają na przeszkoleniu z danego zagadnienia innych nauczycieli lub/i nauczycieli specjalistów, np. podczas rady pedagogicznej 
    • konsultacji – polegają na udzieleniu porady, wskazówki, przekazaniu materiałów ze szkoleń, które pomogą w rozwiązaniu zidentyfikowanego problemu
  • jako oddziaływanie edukacyjno-specjalistyczne wobec ucznia i/lub rodziców obejmujące wszystkie etapy OCENY FUNKCJONALNEJ: 
    • szkolną ocenę funkcjonalną, ewentualnie badanie specjalistyczne w poradni 
    • planowanie wsparcia
    • realizacja wsparcia
    • monitorowanie i ewentualna modyfikacja wsparcia 
    • ocena efektywności.

Poniżej znajdują się skrócone opisy interwencji, do których uczestnicy zostaną przygotowani w trakcie szkoleń zaplanowanych w projekcie. Interwencje powinny być wykorzystane/zastosowane w trakcie realizacji zadań nauczycieli specjalistów, zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach.

Opis interwencji

Interwencje Programu 1. Wdrożenie do praktyki szkolnej metod diagnostycznych wspierających pomoc psychologiczno-pedagogiczną

Interwencja 1: Zastosowanie procedury Szkolnej Oceny Funkcjonalnej, w tym Arkusza Obserwacji Ucznia do oceny potencjału i trudności uczniów (w tym uczniów z doświadczeniem migracji i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi lub niepełnosprawnościami) w zakresie aktywności i uczestniczenia

Celem interwencji jest rozpoznanie indywidualnych potrzeb dzieci i młodzieży, w tym ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi lub niepełnosprawnościami oraz doświadczeniem migracji, a także udzielenie adekwatnego do potrzeb wsparcia. 

Interwencja polega na zastosowaniu szczegółowo opisanej procedury Szkolnej Oceny Funkcjonalnej i wybranych narzędzi do jej przeprowadzenia, tj. Formularza Konsultacji Zespołowych (FKZ) i Arkusza Obserwacji Ucznia (AOU). Narzędzia FKZ i AOU oparte są na obserwacji ucznia prowadzonej przez różne osoby (nauczyciela, nauczyciela-specjalistę, rodzica). Obserwacje następnie omawiane są na spotkaniu zespołu i zapisywane we wspólnym protokole (FKZ), w którym wskazywane są obszary funkcjonowania ucznia wymagające szczególnego wsparcia. Na podstawie protokołów przygotowywane są z kolei Indywidualne Plany Edukacyjne (IPE), które są realizowane przez min. 3 miesiące, a następnie poddawane ewaluacji.

Interwencja 2. Badania przesiewowe stanu zdrowia emocjonalno-społecznego uczniów całej klasy/profilu/szkoły

Celem jest poprawa dobrostanu uczniów i prorozwojowego klimatu szkoły poprzez wprowadzenie przesiewowej diagnozy stanu zdrowia emocjonalno-społecznego i planowanie oddziaływań wychowawczych na jej podstawie.

Polega na przeprowadzeniu badań przesiewowych zdrowia emocjonalno-społecznego uczniów w szkole z zastosowaniem wskazanych narzędzi diagnostycznych do całościowej diagnozy osobowości, czyli funkcjonowania emocjonalno-społecznego oraz temperamentu w modelu Objawy–Kompetencje–Cechy. Opracowane wyniki i wnioski do pracy wychowawczej i oddziaływań powinny zostać omówione na radzie pedagogicznej.

Interwencja 3. Badanie przesiewowe w zakresie ryzyka dysleksji i zaburzenia językowego z monitorowaniem efektywności działań postdiagnostycznych z baterii KAPP 

Celem interwencji jest profilaktyka w zakresie ryzyka zaburzenia uczenia się w obszarze czytania (dysleksja) oraz zaburzenia językowego poprzez wprowadzenie systematycznych badań przesiewowych dostosowanych do grupy wiekowej i potrzeb.

Interwencja polega na przeprowadzeniu badań przesiewowych z zastosowaniem narzędzi diagnostycznych adekwatnych do wieku i poziomu edukacyjnego. Następnym krokiem jest analiza uzyskanych wyników z wychowawcą klasy, pedagogiem, logopedą i psychologiem szkolnym, z rodzicami/opiekunami oraz wybór i wprowadzenie wspomagania/działań postdiagnostycznych dostosowanych do potrzeb z baterii KAPP dla terapeutów, rodziców, nauczycieli. Kolejnym krokiem są powtórne badania przesiewowe monitorujące efektywność wprowadzanej interwencji. Powinny być przeprowadzone po min. 3 miesiącach, a optymalnie po 6 miesiącach.

Interwencje Programu 2. System wsparcia edukacyjno-specjalistycznego uwzględniający zróżnicowane potrzeby uczniów podczas zajęć lekcyjnych i zajęć pozalekcyjnych

Interwencja 1: Wzmacnianie poczucia własnej skuteczności uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi w oparciu o wykorzystanie metody projektów

Celem interwencji jest wdrożenie metody projektów ukierunkowanej na wzmacnianie poczucia własnej skuteczności, jako formy pracy w grupie zróżnicowanej. Nauczanie metodą projektów bazuje na aktywności własnej uczących się. 

Interwencja polega na przygotowaniu nauczycieli do pracy metodą projektów, a następnie wdrożeniu tej metody w pracy z klasą. W pierwszym etapie nauczyciele specjaliści przeprowadzą szkolenia dla nauczycieli dotyczące zasad i etapów pracy metodą projektów. W drugim etapie nauczyciele przeprowadzają zajęcia w ramach realizowanych przedmiotów, z zastosowaniem metody projektów.

Procedura może być realizowana w miarę potrzeb, przez cały okres trwania projektu.

Interwencja 2: Zmiana modelu komunikacji między nauczycielami a rodzicami

Celem interwencji jest przygotowanie nauczyciela do wdrożenia w pracy nauczycieli modelu komunikacji z rodzicami uczniów bazującego na regularnym informowaniu rodziców o postępach dziecka i komunikacji bazującej na faktach.

Interwencja polega na przygotowaniu nauczycieli przedmiotowych do komunikowania się z rodzicami uczniów opartego na faktach, co wymaga rozwinięcia umiejętności pisania informacji o zachowaniu ucznia językiem faktów, określania oczekiwanego wsparcia ze strony rodziców i opisywania działań wspierających pracę nauczyciela oraz opanowania technik dostrzegania pozytywnych zachowań ucznia i jego mocnych stron. Kolejnym etapem jest wypracowanie i wdrożenie przez nauczycieli procedury regularnego informowania rodziców o pozytywnych zachowaniach ucznia.

Procedura realizowana jest w miarę potrzeb, przez cały okres trwania projektu.

Interwencja 3: Ocenianie zróżnicowanych form ekspresji wiedzy i umiejętności uczniów

Celem interwencji jest przygotowanie nauczycieli do wdrożenia różnorodnych sposobów realizacji procesu nauczania–uczenia się, z uwzględnieniem zróżnicowanych działań uczniów, prezentacji ich wiedzy i umiejętności, różnorodnych sposobów oceniania oraz udzielania uczniom informacji zwrotnej.

Interwencja polega na przygotowaniu nauczycieli, a następnie wdrożeniu przez nich w praktyce procedury realizacji procesu nauczania–uczenia się obejmującego przygotowanie różnorodnych (w zakresie formy i treści) zadań dla uczniów, które pozwolą na osiągnięcie celów edukacyjnych, realizowanych w różny sposób i na adekwatnym do możliwości ucznia poziomie trudności. Istotnym elementem tej procedury jest ocenianie wiedzy i umiejętności na podstawie efektów pracy uczniów realizujących różnorodne zadania i prezentujących efekty swojej pracy w różnorodny sposób.

Procedura może być realizowana przez cały okres trwania projektu.

Interwencja 4: Wykorzystywanie różnorodnych sposobów prezentacji treści 

Celem interwencji jest przygotowanie nauczycieli do wdrożenia różnorodnych sposobów prezentacji treści lekcji, aby umożliwić równy dostęp do materiałów wszystkim uczniom.

Interwencja polega na przygotowaniu nauczycieli, a następnie wdrożeniu przez nich w praktyce zasad uniwersalnego projektowania w uczeniu (UDL), czyli wykorzystania różnych sposobów prezentacji treści lekcji dostosowanych do stylu uczenia się i możliwości psychofizycznych i poznawczych uczniów. Nauczyciel wdrażający interwencję przedstawia zagadnienia omawiane podczas lekcji z uwzględnieniem różnorodnych form prezentacji materiału, adekwatnie do preferencji uczniów, oraz przygotowuje treści w formule ERT (teksty łatwe do czytania i rozumienia).

Procedura może być realizowana przez cały okres trwania projektu.

Interwencja 5: Reagowanie na zachowania uczniów zakłócające pracę w czasie lekcji

Celem interwencji jest przygotowanie nauczycieli do wdrożenia w praktyce sposobów skutecznego eliminowania zachowań zaburzających dyscyplinę w klasie.

Interwencja polega na przygotowaniu nauczycieli, a następnie wdrożeniu przez nich w praktyce procedur bazujących na zastosowaniu zestawu technik zarządzania klasą, które – ułożone według siły interwencji – pozwalają regulować zachowania uczniów w krótko- i długofalowej perspektywie bez niepotrzebnej eskalacji sytuacji.

Procedura może być realizowana przez cały okres trwania projektu.

Interwencje Programu 3. Ochrona zdrowia psychicznego, zapobieganie zaburzeniom psychicznym dzieci i młodzieży oraz oddziaływanie edukacyjno-specjalistyczne skierowane do uczniów

Interwencja 1: Procedura postępowania dla nauczycieli specjalistów w przypadku samobójstwa ucznia lub podjętej przez niego próby samobójczej, z uwzględnieniem perspektywy międzysektorowej

Celem interwencji jest wyposażenie dyrektorów szkół i nauczycieli specjalistów w sposób postępowania w sytuacji podjęcia na terenie szkoły próby samobójczej, w tym próby samobójczej zakończonej zgonem, następnie powrotu ucznia do klasy/szkoły po podjętej próbie samobójczej, a także działań ukierunkowanych na klasę ucznia po podjętej próbie samobójczej zakończonej zgonem na terenie szkoły i poza nią.

Interwencja polega na zastosowaniu szczegółowo opisanej procedury postępowania przez nauczycieli specjalistów w przypadku samobójstwa ucznia lub podjętej przez niego próby samobójczej, tj. powołania przez placówkę zespołu interdyscyplinarnego, w skład którego wchodzą: dyrektor, wychowawca, psycholog szkolny i/lub pedagog. Do zadań członków zespołu należeć będzie przyjmowanie zgłoszeń i podejmowanie działań interwencyjnych.

Procedura realizowana jest w miarę potrzeb, przez cały okres trwania projektu.

Interwencja 2: Procedura postępowania dla nauczycieli specjalistów w przypadku uczniów doświadczających silnego lęku, z uwzględnieniem perspektywy międzysektorowej

Celem interwencji jest poprawa dobrostanu uczniów, u których zaobserwowano objawy zaburzeń lękowych.

Interwencja polega na przeprowadzeniu przez nauczyciela identyfikacji niepokojących zachowań przy pomocy przygotowanej do tego celu ankiety. Kolejnym krokiem jest przekierowanie ucznia pod opiekę psychologa/pedagoga szkolnego, który dokonuje obserwacji ucznia w czasie różnych aktywności na terenie szkoły, jak również poddaje go badaniu ankietą zaburzeń lękowych. Następnie psycholog szkolny przeprowadza badanie psychologiczne Interface, celem oceny dobrostanu ucznia. Po przeprowadzonym badaniu psycholog/pedagog szkolny przekazuje rodzicom ucznia informację zwrotną z przeprowadzonej obserwacji i badania Interface. W dalszym etapie uczeń kierowany jest do OŚPP DiM na diagnozę, w wyniku której zostaje objęty pomocą i wsparciem. Ważnym elementem na etapie wdrożenia pomocy uczniowi w OŚPP DiM jest ścisła współpraca nauczyciela i psychologa/pedagoga szkolnego z psychologiem diagnostą/psychoterapeutą/terapeutą środowiskowym, której celem jest dostarczenie informacji, jak wspierać ucznia na terenie szkoły. Po wdrożeniu interwencji psycholog szkolny powtarza badanie Interface.

Procedura realizowana jest w miarę potrzeb, przez cały czas trwania projektu.

Interwencja 3: Procedura postępowania dla nauczycieli specjalistów w przypadku uczniów, którzy doświadczyli traumy, z uwzględnieniem perspektywy międzysektorowej

Celem interwencji jest identyfikacja uczniów mogących doświadczać traumy „dużej”, traumy „małej”, a także PTSD u dzieci z UA.

Interwencja w pierwszym kroku polega na obserwacji dziecka przez nauczyciela, psychologa/pedagoga szkolnego. Jej celem jest określenie, na ile zachowania występujące u ucznia mogą być konsekwencją przeżycia traumatycznego i ukazywać się w formie objawów na poziomie zachowania, przeżywania i myślenia oraz na ile sprawiają mu trudność w funkcjonowaniu w szkole. Następnie w momencie podejrzenia, że może być to PTSD, następuje przekierowanie dziecka do poradni psychologicznej na I poziomie referencyjnym w celu przeprowadzenia diagnozy i ustalenie wspólnego planu oddziaływań we współpracy nauczycieli, pedagoga i psychologa szkolnego oraz specjalistów z poradni.

Procedura realizowana jest w miarę potrzeb, przez cały czas trwania projektu.

Interwencja 4: Procedura postępowania dla nauczycieli specjalistów w przypadku uczniów, którzy przejawiają zaburzenia zachowania i adaptacyjne, z uwzględnieniem perspektywy międzysektorowej.

Celem interwencji jest zmniejszenie częstości i intensywności zachowań autodestrukcyjnych, zachowań ryzykownych (całkowite lub częściowe wycofanie), zmniejszenie nasilenia problemów internalizacyjnych i eksternalizacyjnych, redukcja objawów związanych z wybuchami złości i zachowaniami destrukcyjnymi, poprawa relacji interpersonalnych dzięki: stabilizacji w relacji, zmniejszeniu chwiejności emocjonalnej i zwiększeniu trwałości relacji.

Interwencja polega na przeprowadzeniu diagnozy funkcjonalnej ucznia w środowisku szkolnym przy użyciu: Karty obserwacji zachowań ryzykownych, wywiadu, analizy informacji uzyskanych od rówieśników i nauczycieli (skargi). Jeśli w wyniku analizy uzyskanych informacji nauczyciel stwierdzi, że spełnione są kryteria identyfikacji problemu, należy poszerzyć działania diagnostyczne. Wymaga to nawiązania kontaktu z I poziomem referencyjnym lub/i PPP – za zgodą rodziców ucznia – i przekazanie istotnych informacji.

Procedura realizowana jest w miarę potrzeb, przez cały czas trwania projektu.

Interwencja 5: Procedura postępowania dla nauczycieli specjalistów w przypadku uczniów, którzy samookaleczają się, z uwzględnieniem perspektywy międzysektorowej

Celem interwencji jest wyposażenie dyrektorów szkół i nauczycieli specjalistów w sposób postępowania w sytuacji dokonania przez ucznia na terenie szkoły samouszkodzenia, a także obecności u ucznia samouszkodzeń bez zachowań samobójczych lub z nimi.

Interwencja polega na zastosowaniu szczegółowo opisanej procedury postępowania przez nauczycieli specjalistów w przypadku dokonania przez ucznia na terenie szkoły samouszkodzenia lub obecności u ucznia samouszkodzeń bez zachowań samobójczych lub z nimi., tj. powołania przez placówkę zespołu interdyscyplinarnego, w skład którego wchodzą: dyrektor, wychowawca, psycholog szkolny i/lub pedagog. Do zadań członków zespołu będzie należeć przyjmowanie zgłoszeń i podejmowanie działań interwencyjnych.

Procedura realizowana jest w miarę potrzeb, przez cały okres trwania projektu.

Interwencje Programu 4. Prowadzenie działań integracyjnych uczniów i ich rodzin z doświadczeniem migracji, w tym uchodźców z Ukrainy

Interwencja 1. Metoda preparowania tekstów w toku edukacji uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi

Celem interwencji jest wspieranie uczniów z doświadczeniem migracji w nabywaniu języka polskiego jako języka obcego oraz uczeniu się przedmiotów szkolnych w języku polskim. Działanie polega na rozwinięciu umiejętności korzystania z metody upraszczania/ preparowania tekstów zawierających nazewnictwo specjalistyczne z przedmiotowych podręczników szkolnych. Opiera się ona na upraszczaniu tekstu oryginalnego przez usuwanie trudniejszych struktur gramatycznych lub leksykalnych czy parafrazowaniu, tak aby tekst został dostosowany pod względem formalnym i treściowym do poziomu biegłości językowej, którą reprezentują uczniowie z doświadczeniem migracji. Zabieg ten wymaga stosowania odpowiednich reguł tworzenia wypowiedzi związanych z aspektem leksykalnym (dobór słownictwa), składniowym (budowa zdań), kompozycyjnym i kognitywnym (organizacja treści) oraz aspektem wizualnym (typografia i layout tekstu). Metoda może być stosowana na różnych etapach edukacyjnych.

Interwencja 2. Metoda międzykulturowego portfolio w procesie nauczania–uczenia się języka polskiego jako obcego

Celem jest wsparcie ucznia z doświadczeniem migracji w rozwijaniu kompetencji językowych i świadomości międzykulturowej. Metoda międzykulturowego portfolio polega na trwającym przez cały okres zajęć językowych zbieraniu przez dzieci i młodzież z doświadczeniem migracji materiałów potwierdzających podwyższanie kompetencji w zakresie posługiwania się językiem polskim oraz rozwijanie rozumienia polskiej kultury czy zwyczajów. Proces ten jest dostosowany do wieku ucznia i odbywa się z uwzględnieniem różnych form ekspresji werbalnej i plastycznej.

Interwencja 3. Zwiększenie liczby interakcji między uczniami w czasie lekcji w grupie zróżnicowanej kulturowo 

Celem interwencji jest włączenie do codziennych działań nauczyciela w czasie lekcji przedmiotowej aktywności mających służyć zwiększeniu częstotliwości kontaktów między uczniami w klasie, co sprzyja integracji i pozwala przeciwdziałać negatywnym zjawiskom, jakim jak izolacja czy stygmatyzacja. Nauczyciel, przygotowując i prowadząc lekcję, adekwatnie dobiera zadania do pracy grupowej, które wymagają współpracy oraz wprowadza aktywności, dzięki którym uczeń izolowany znajduje się w zróżnicowanych konfiguracjach społecznych; małych lub większych zespołach z wykorzystaniem różnych form podziału na pary/grupy (np. technika Think, Pair, Share).

Interwencja 4. Zarządzanie klasą zróżnicowaną kulturowo podczas lekcji przedmiotowych 

Celem interwencji jest ograniczenie sytuacji występowania wśród uczniów zachowań wykluczających, takich jak: odmowa współpracy, dyskryminujące komentarze i przemoc werbalna, komunikaty i zachowania oparte na stereotypach i uprzedzeniach. Działanie polega na zauważaniu zachowań wykluczających, adekwatnym do sytuacji reagowaniu (np. zachęcaniu do wykonywania pracy w grupie, stosowaniu komunikatów typu STOP, odwoływaniu się do zasad ustalonych w klasie). W przypadku, gdy zachowania wykluczające się powtarzają, interwencja jest kontynuowana w celu poszukiwania przyczyn takiej sytuacji i wprowadzenia działań naprawczych. 

Interwencja 5. Budowanie wrażliwego międzykulturowo sposobu komunikowania się z rodzicem dziecka z doświadczeniem migracji 

Celem interwencji jest rozwijanie kompetencji wrażliwej międzykulturowo komunikacji z rodzicami ucznia z doświadczeniem migracji. Współpraca z rodzicami dzieci z doświadczeniem migracji może stanowić wyzwanie dla nauczyciela, ze względu na różnice kulturowe, językowe i społeczne, a jednocześnie jest niezbędna, by adekwatnie wspierać ucznia. Działanie w ramach interwencji polega na autorefleksji nauczyciela co do własnych doświadczeń w kontaktach z rodzicami dzieci z doświadczeniem migracji, źródeł sukcesów czy przyczyn potencjalnych nieporozumień. Autoewaluacja nauczyciela jest prowadzona w formie gromadzonego dossier opartego na założeniach i technikach podejścia komunikacyjnego skoncentrowanego na rozwiązaniach (PSR).

Interwencje Programu 5. Budowanie proinkluzywnego klimatu szkoły

Interwencja 1. Współpraca nauczyciela wiodącego i nauczyciela współorganizującego proces kształcenia

Celem interwencji jest zwiększenie świadomości nauczyciela wiodącego i nauczyciela współorganizującego proces kształcenia na temat konieczności współpracy. Dzięki niej wszelkie podejmowane działania będą przemyślane i bardziej skuteczne. Interwencja polega na wyposażeniu nauczycieli w wiedzę na temat regulacji prawnych dotyczących współpracy, zakresu ich kompetencji, zadań do realizacji, uwarunkowań i zakresu tych relacji.

Interwencja 2. Wspieranie dobrowolnego angażowania się w dodatkową działalność rozwijającą altruizm

Celem interwencji jest zwrócenie uwagi na potrzebę idei wolontariatu w środowisku szkolnym. Dzięki niemu osoba może rozwijać się, zdobywać nowe umiejętności, poprawiać swój dobrostan psychofizyczny. Działanie w pierwszym kroku polega na przeprowadzeniu warsztatu dla nauczycieli na temat altruizmu i podejmowania działań pomocowych, zorganizowaniu lekcji wychowawczej na ten temat. Drugim krokiem jest zorganizowanie przez nauczyciela spotkania z wolontariuszem, a następnie opracowanie przez uczniów kampanii w szkole nt. wolontariatu i ich pozytywnych aspektów, przygotowanie przez uczniów pracy plastycznej dla osób samotnych, w DPS, w domach opieki itp.

Interwencja 3. Wykluczanie rówieśnicze uczniów ze SPE

Celem interwencji jest ograniczenie sytuacji wykluczenia uczniów ze SPE przez rówieśników, gdyż jest to grupa często doświadczająca izolacji społecznej i niższej pozycji w klasie szkolnej, co negatywnie wpływa na ich dobrostan psychofizyczny. Działanie polega przede wszystkim na takim prowadzeniu zajęć z uczniami, aby wydobyć potencjał uczniów ze SPE, pokazać inność każdego człowieka. Zwrócenie uwagi na społeczną atmosferę środowiska edukacyjnego (klimat szkoły) oraz możliwość współpracy to kolejne czynniki przeciwdziałania wykluczenia społecznego uczniów z SPE. 

Interwencja 4. Zaburzenia w komunikacji wynikające ze zjawiska przemocy

Celem interwencji jest zwrócenie uwagi na problem przemocy werbalnej. Zaburzenia komunikacji są jednym z największych zagrożeń dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Działanie polega na wyposażeniu uczniów w wiedzę na temat zaburzeń komunikacji wynikających z przemocy, w wiedzę na temat rozpoznawania, nazywania i rozumienia emocji, w wiedzę i kompetencje dotyczące identyfikacji własnych potrzeb i strategii ich realizacji, w kompetencje niezbędne do budowania pewności siebie i stosowania właściwych strategii komunikacyjnych (np. asertywna odmowa).

Interwencja 5. Wzmacnianie integracji uczniów w przestrzeni szkolnej

Celem interwencji jest podejmowanie działań na rzecz udanych praktyk. Interwencja ta polega na podejmowaniu różnych aktywności przez nauczyciela i uczniów, które mają służyć integracji klasy szkolnej, poprawie relacji rówieśniczych między uczniami, realizacji celów edukacyjnych. Nauczyciel, dbając o jakość udanych praktyk, może podejmować wiele działań rzecz klasy, mających na celu m.in. poznawanie wartości uczniów danych klas, akcentowanie pozytywnych stron uczniów, wyróżnianie osób najbardziej i najmniej popularnych (dzięki socjometrii) celem angażowania ich w różne akcje społeczne itp.