Wyniki badania uczniów o pracy i karierze. Sprawdź konkretne wskazówki dla szkół

W badaniu przeprowadzonym wśród 365 uczennic i uczniów z 18 szkół branżowych I stopnia, techników i liceów ogólnokształcących przyjrzeliśmy się ich doświadczeniom zawodowym, postawom wobec pracy, samoocenie, nadziei na sukces oraz źródłom wsparcia w planowaniu przyszłości edukacyjno-zawodowej. Poniżej prezentujemy wybrane wyniki badania oraz wskazówki, jak szkoły mogą wspierać młodzież w zdobywaniu doświadczeń zawodowych, rozpoznawaniu własnych zasobów i świadomym planowaniu dalszej ścieżki.

Ilu uczniów ma już doświadczenie zawodowe? Praca, staże i praktyki

Ponad połowa (54%) badanych uczennic i uczniów wskazała, że pracowała lub pracuje. 33% pracowało dorywczo lub sezonowo u zewnętrznego pracodawcy (np. przy zbiorze owoców), a 15% ma doświadczenie pracy w rodzinnej firmie lub gospodarstwie rolnym. Uczennice i uczniowie, którzy odbyli lub odbywają praktyki zawodowe lub staż, mieli istotnie statystycznie bardziej pozytywną postawę wobec pracy niż uczniowie bez takiego doświadczenia.

Wyniki badań z innych krajów wskazują, że praca w niepełnym wymiarze godzin wiąże się z większą refleksyjnością, pogłębionym namysłem nad planowaniem kariery i eksploracją różnych ścieżek zawodowych. Idzie w parze także z większą pewnością siebie i przekonaniem uczniów, że ich doświadczenia zawodowe dobrze przygotowują ich do dorosłego życia. Tego rodzaju doświadczenia są kluczowe w formułowaniu przyszłych celów zawodowych, zarówno tych, które młodzież pragnie osiągnąć, jak i tych, których chce uniknąć.

Jak szkoły mogą poszerzać doświadczenia zawodowe uczniów?

Szkoły mogłyby poszerzać doświadczenia zawodowe uczennic i uczniów poprzez:

• zwiększanie dostępu do praktyk, wolontariatów i projektów społecznych,

• wspieranie uczniów w refleksji nad doświadczeniem zawodowym, a nie tylko umożliwienie im odbycia praktyk,

• rozwijanie mini-staży i współpracy z lokalnymi przedsiębiorstwami, także w liceach ogólnokształcących,

• tworzenie przestrzeni do rozmów o karierze podczas godzin wychowawczych lub projektów klasowych,

• zachęcanie uczennic i uczniów do korzystania z nowoczesnych narzędzi online (np. portfolio zawodowego, testów kompetencji i zainteresowań), które wspierają refleksję nad własną ścieżką zawodową,

• stwarzanie uczennicom i uczniom okazji do dzielenia się z rówieśnikami informacjami o swoich talentach i osiągnięciach, także pozaszkolnych.

Którzy uczniowie potrzebują dodatkowego wsparcia?

Spośród wszystkich badanych uczennic i uczniów 26% uważało, że powinno uzyskać dodatkową pomoc (np. indywidualne zajęcia, warsztaty, dodatkowe materiały) ze względu na stan zdrowia, umiejętność koncentracji czy samopoczucie w relacjach z innymi. Uczennice i uczniowie potrzebujący dodatkowej pomocy mieli istotnie statystycznie niższy poziom samooceny i nadziei na sukces niż uczniowie niezgłaszający takich potrzeb.

Z innych badań wiemy, że poziom samooceny na etapie przygotowań do przejścia ze szkoły na rynek pracy pozwala przewidywać, czy dana osoba będzie miała zatrudnienie pół roku po opuszczeniu systemu edukacji. Nadzieja na sukces prawdopodobnie wpływa też na postrzeganie własnych możliwości i na podejmowanie działań służących temu przejściu.

Jak szkoła może wzmacniać samoocenę uczniów?

W tym obszarze szkoły mogłyby:

• zapewniać regularny dostęp do indywidualnych konsultacji z psychologiem lub doradcą zawodowym,

• wprowadzać programy wzmacniające pewność siebie, poczucie własnej skuteczności i umiejętność rozpoznawania własnych zasobów (np. warsztaty kompetencji emocjonalno-społecznych, tutoring rozwojowy).

Praca jako zajęcie, kariera czy powołanie? Jak młodzież postrzega podejście rówieśników

Uczennice i uczniowie uważają, że ich rówieśnicy traktują pracę przede wszystkim jako „zajęcie”, czyli źródło pieniędzy, znacznie rzadziej jako „karierę”, a najrzadziej jako „powołanie”. Im bardziej pozytywną postawę wobec pracy miał sam uczeń, tym częściej uważał, że jego koledzy postrzegają pracę raczej jako karierę lub powołanie.

Jak szkoła może kształtować pozytywny obraz pracy?

Szkoła może kształtować pozytywny obraz pracy poprzez:

• organizowanie cykli spotkań z przedstawicielami różnych zawodów, akcentujących sens i wartość pracy, co poszerza społeczną grupę odniesienia uczniów,

• prowadzenie projektów międzypokoleniowych, w których uczniowie poznają doświadczenia zawodowe rodziców i dorosłych z otoczenia szkoły, a także starszych uczniów lub absolwentów,

• uwzględnianie w treściach lekcji elementów związanych z sensem pracy i powołaniem,

• promowanie wśród uczniów idei pracy jako przestrzeni rozwoju, a nie tylko sposobu na zarabianie pieniędzy.

Z kim uczniowie rozmawiają o przyszłości zawodowej?

Znaczna większość uczennic i uczniów (80%) przyznała, że miała okazję rozmawiać z kolegami lub koleżankami o różnych zawodach lub pomysłach na przyszłość. Nieco więcej młodych osób (84%) wskazało, że rozmawiało na ten temat z rodzicami lub opiekunami. Połowa uczniów prowadziła takie rozmowy z innymi członkami rodziny. Znacznie mniej osób rozmawiało z nauczycielem (19%), doradcą zawodowym (14%), pedagogiem lub psychologiem (9%). Wynika z tego, że w planowaniu przyszłości edukacyjno-zawodowej zarówno rówieśnicy, jak i rodzice są dla uczennic i uczniów ważną grupą odniesienia.

Jak szkoła może wspierać rozmowy o karierze?

Szkoły mogłyby w tym zakresie:

• włączyć indywidualne rozmowy rozwojowe (np. raz w semestrze) do pracy wychowawczej,

• szkolić nauczycieli w prowadzeniu krótkich rozmów motywujących o pracy, planach na przyszłość i możliwościach uczennic i uczniów,

• umożliwiać uczennicom i uczniom udział w grupowych warsztatach o karierze z udziałem doradców zawodowych, pracujących absolwentów i pracodawców.

Więcej informacji o projekcie “Kariera bez barier”.