W codziennej pracy szkolnej nauczyciele i pedagodzy często mierzą się z pytaniami, na które brakuje prostych odpowiedzi. Jednym z największych wyzwań jest to, jak skutecznie pomóc dzieciom z doświadczeniem migracji, które zmagają się z traumą.
Chcąc odpowiedzieć na te potrzeby IBE PIB zorganizowało konferencję „Trauma i PTSD. Zrozumieć i wspierać uczniów z doświadczeniem migracji”. Spotkanie stało się przestrzenią do poznania i wymiany doświadczeń, a naszym nadrzędnym celem było wyposażenie uczestników w konkretne narzędzia i metody skutecznego wsparcia uczniów w ich nowej szkolnej rzeczywistości.
Czym jest trauma?
Wydarzenie otworzyła dr n. med. Magdalena Skotnicka-Chaberek z Uniwersytetu SWPS, wyjaśniając, jak trauma i PTSD (zespół stresu pourazowego) wpływają na funkcjonowanie dzieci
W naukach medycznych o traumie mówimy wówczas, gdy dochodzi do zdarzeń bezpośrednio zagrażających życiu lub zdrowiu.
Dziecko z doświadczeniem migracji często nosi w sobie bagaż takich trudnych przeżyć – od chorób i urazów, przez skutki wojny, aż po doświadczenie przemocy.
Jak w takiej sytuacji pomagać? Dr Skotnicka-Chaberek zaproponowała skorzystanie z systemu „3Z”*:
-
zauważyć – zwróć uwagę na problemowe zachowania, objawy;
-
zrozumieć – zastanów się, jakie mechanizmy kryją się za problemami i czym kieruje się dziecko;
-
zadziałać – szukaj rozwiązań, kieruj do specjalistów i dobierz sposoby postępowania, które pozwolą działać jak najlepiej.
* system został opracowany przez Popiel, A., Pragłowską, E., Skotnicką-Chaberek, M.,& Wiśniewskiego A. – psychoterapeutów Szkoły Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS.
Ważne: pamiętajmy, że kryzys wewnętrzny to kaskadowy proces, który może eskalować do kryzysu
samobójczego. Szkoła jest dla dziecka naturalnym, codziennym środowiskiem – to tutaj najłatwiej wychwycić problem i zapewnić łatwy dostęp do pomocy dla dzieci po traumie.
Praktyka – panel dyskusyjny
Kluczową częścią konferencji był ekspercki panel z udziałem:
-
Katarzyny Matusiak (dyrektorki Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr 5 w Warszawie);
-
Pauliny Dębkowskiej (psycholożki ze Szkoły Podstawowej nr 50 w Warszawie);
-
Anastasii Havryliuk (psycholożki z PPP nr 5 w Warszawie);
-
Bogumiły Chisi (dyrektorki Szkoły Podstawowej nr 258 w Warszawie).
Panelistki przedstawiły wyzwania, z jakimi mierzyły się od 2022 roku, kiedy do polskich szkół trafiło wiele dzieci i młodzieży uciekających przed wojną w Ukrainie. Nowi uczniowie mieli trudności adaptacyjne, u podstaw których często była trauma i zespół stresu pourazowego.
Jako wypracowane i sprawdzone rozwiązania, które dają poczucie stabilizacji wymieniały: zapewnienie dzieciom przestrzeni na ich pasje, budowanie bezpiecznej rutyny w klasie, empatię w reagowaniu na nerwowe reakcje na dźwięki czy wycofanie ucznia. Podkreśliły, że atmosfera życzliwości jest równie ważna, co profesjonalne wsparcie psychologiczne. W trakcie panelu mówiono także o różnicach kulturowych.
Warsztaty
Praktyczną część spotkania poprowadziła Izabela Podsiadło-Dacewicz. Uczestnicy w grupach analizowali historie dzieci zmagających się z traumą i szukali konkretnych rozwiązań do zastosowania w szkole. Warsztaty pokazały, jak ogromne znaczenie ma codzienna uważność, rozmowa oraz właściwa reakcja na niepokojące zachowania uczniów.
Podczas pracy nad tymi przypadkami nauczyciele i pedagodzy zwrócili szczególną uwagę na ważny fakt: trauma nie zawsze objawia się agresją. Często jej skutkiem jest wycofanie i apatia, które bardzo łatwo przeoczyć w hałaśliwej klasie. Kluczem do skutecznej pomocy jest szybkie rozpoznanie tzw. „cichych symptomów” traumy, takich jak nagłe unikanie rówieśników czy gwałtowny spadek koncentracji.
To wydarzenie stworzyło doskonałą przestrzeń do wymiany doświadczeń i dobrych praktyk. Podkreśliło również, jak ważna jest stała współpraca szkół, poradni psychologiczno-pedagogicznych i specjalistów w budowaniu bezpiecznego, wspierającego środowiska dla uczniów z doświadczeniem migracji.
Konferencja miała miejsce 16 czerwca 2026 r. w Warszawie. Była współfinansowana ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027, działanie 04.17 „Szkoła dla wszystkich”.
Przyjazna Szkoła. Wspieranie dzieci i młodzieży z objawami traumy i PTSD
Tomasz Rowiński
Przyjazna Szkoła. Wspieranie dzieci i młodzieży z objawami traumy i PTSD to kompleksowy pakiet materiałów edukacyjnych skierowany do nauczycieli i specjalistów pracujących z dziećmi i młodzieżą z doświadczeniem uchodźstwa, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z Ukrainy. Zestaw oferuje praktyczne wskazówki dotyczące rozpoznawania objawów traumy i PTSD oraz skutecznych metod wsparcia w środowisku szkolnym. W skład pakietu wchodzą: przewodnik dla nauczycieli, materiały ćwiczeniowe i karty sytuacyjne, narzędzia do bezpośredniej pracy z uczniami oraz materiały psychoedukacyjne pomagające prowadzić rozmowy o doświadczeniu migracji wojennej. Całość stanowi cenne wsparcie w budowaniu bezpiecznej, empatycznej i włączającej przestrzeni szkolnej.