Film dydaktyczny na lekcji chemii. Sprawdź wyniki badania RCT

Film może pomóc w nauczaniu chemii, ale samo jego wykorzystanie nie gwarantuje lepszych efektów. W badaniu IBE PIB sprawdziliśmy, jak na wyniki uczniów wpływają różne sposoby pracy z filmem dydaktycznym.

Podczas konferencji połączonej z praktycznymi warsztatami przedstawiliśmy wyniki badania RCT “Efektywność metod pracy z filmem dydaktycznym w nauczaniu chemii”.

W badaniu przeprowadzonym w roku szkolnym 2025/2026 wzięło udział 955 uczniów klas VII z 11 szkół podstawowych. Badacze porównali trzy sposoby wykorzystania filmów dydaktycznych: wspólne oglądanie w klasie, indywidualną pracę uczniów z filmem na tabletach oraz odwróconą lekcję, w której uczniowie mieli obejrzeć materiał przed zajęciami. Wyniki porównano z efektami nauczania tych samych treści bez wykorzystania filmu.

Pobierz wyniki badania w PDF

Projekt miał charakter randomizowanego eksperymentu edukacyjnego (RCT) i jest jednym z pierwszych tego typu badań w Polsce w zakresie nauczania chemii.

Filmy mają duży potencjał w nauczaniu przedmiotów ścisłych, ponieważ pozwalają pokazywać zjawiska na różnych poziomach, także tych niedostępnych bezpośredniej obserwacji. Dzięki temu nawet złożone treści mogą wydawać się łatwe i zrozumiałe. Tu jednak pojawia się pułapka iluzji zrozumienia: uczeń obejrzał film i ma poczucie, że już wszystko wie. Dlatego warto pamiętać o różnicy między pasywnym a aktywnym uczeniem się – samo oglądanie nie wystarczy, ważne jest również to, co uczeń robi z przekazywanymi informacjami.

- Maja Gajda, IBE PIB

Co pokazuje badanie?

Warsztat nauczyciela znaczy więcej niż samo medium – film może wzbogacić lekcję, ale nie jest warunkiem jej powodzenia. W przypadku indywidualnej pracy z filmem na tablecie oddanie uczniowi pilota, a wraz z nim większej autonomii, nie jest tym samym, co nauczenie go, jak z niego korzystać. Samodzielna praca wymaga umiejętności samoregulacji, a te trzeba wspierać

– dr Sylwia Opozda-Suder, IBE PIB

Rola nauczyciela jest ważna

Najbardziej obiecujący sygnał w całym badaniu uzyskano w grupach, w których uczniowie oglądali film wspólnie z nauczycielem. W porównaniu z nauczaniem bez filmu różnica w wynikach testów wiedzy wyniosła 0,12 odchylenia standardowego (SD), co odpowiada około 2,7 punktu procentowego.Wynik ten nie jest jednak jednoznaczny i nie pozwala jeszcze rozstrzygnąć, jak duża jest przewaga pracy zbiorowej i czy utrzymuje się ona w różnych sytuacjach dydaktycznych. Traktujemy więc ten wynik jako obiecującą przesłankę, która wymaga potwierdzenia w kolejnych badaniach.

Większa kontrola ucznia nad filmem nie oznacza automatycznie lepszych wyników w nauce

Uczniowie pracujący z filmem indywidualnie uzyskiwali w testach wiedzy wyniki bardzo zbliżone do wyników uczniów uczących się bez filmu. Samo przekazanie uczniom kontroli nad tempem oglądania nie wystarczyło, aby poprawić wyniki uczenia się. Indywidualna praca z filmem dawała uczniom większą autonomię, ale wymagała też samodzielnego organizowania pracy i utrzymania koncentracji. Dlatego warto, aby nauczyciel przed oglądaniem filmu jasno określił, jakich informacji uczniowie mają w nim szukać, przygotował pytania pomocnicze i w trakcie pracy sprawdzał, jak sobie radzą, zwłaszcza uczniowie mniej samodzielni.

Wyniki wstępnie wskazują na przewagę wspólnego oglądania nad pracą indywidualną

W bezpośrednim porównaniu dwóch sposobów pracy z filmem, klasy oglądające film wspólnie uzyskiwały wyniki średnio o ok. 2,3 punktu procentowego (0,11 SD) wyższe niż klasy pracujące z filmem indywidualnie. Był to najwyraźniejszy sygnał różnicy między sposobami pracy z filmem, przy czym przewagę tą zaobserwowano głównie w bloku “Powietrze”.

Odwrócona lekcja ujawniła warunek niezbędny do spełnienia

Projekt pokazał różnicę między potencjałem metody a jej wykonalnością. Odwrócona lekcja nie jest po prostu skuteczna lub nieskuteczna: jej mechanizm wymaga rzeczywistego przygotowania uczniów przed zajęciami. W praktyce bez przygotowania uczniów nie da się przeprowadzić lekcji zgodnie z założeniami.

Stosunek do chemii pogarsza się w ciągu roku – także w klasach pracujących z filmem

W ciągu roku szkolnego, zarówno w klasach pracujących z filmem, jak i w klasach uczących się bez filmu, średnio lubienie chemii i ocena własnych umiejętności spadły, a nuda wzrosła. Poziom stresu zmienił się nieznacznie. Samo wykorzystanie filmu nie zatrzymało tych niekorzystnych zmian.

Uczenie się chemii ma wymiar poznawczy i emocjonalno-motywacyjny, bo kto polubił chemię, ten lepiej napisał test

Analizy pokazały, że zmiany w lubieniu chemii i ocenie własnych umiejętności w ciągu roku wiązały się z wynikami końcowego testu wiedzy. Ocena skuteczności praktyk edukacyjnych nie powinna kończyć się na wynikach testów wiedzy. Warto równolegle obserwować, jak uczniowie oceniają własne możliwości i czy sposób pracy na lekcji wspiera ich pozytywny stosunek do przedmiotu. Dlatego obok przekazywania wiedzy ważne jest takie organizowanie lekcji, aby uczniowie mieli okazję zainteresować się chemią, dostrzegać jej związki z codziennym życiem i aktywnie pracować z poznawanymi treściami. Im bardziej uczniowie interesują się tym, czego się uczą, tym chętniej mogą angażować się w lekcje i podejmować wysiłek potrzebny do zrozumienia trudniejszych zagadnień.