Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy prowadzi badanie PISA 2025 w ramach projektu "Przeprowadzenie w Polsce międzynarodowgo projektu badawczego "IX cykl Programu Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów 2025", który jest finansowany z dotacji celowej Budżetu Państwa.
Badanie PISA to największe międzynarodowe badanie umiejętności uczniów na świecie, realizowane co 3 lata we wszystkich krajach członkowskich OECD, a także w kilkudziesięciu innych krajach. Polska uczestniczy w nim od samego początku, czyli od roku 2000. Od 2013 roku, decyzją Ministerstwa Edukacji Narodowej, badanie w naszym kraju przeprowadzane jest przez IBE - PIB.
Cel projektu
Przeprowadzenie badania PISA 2025, który mierzy umiejętności piętnastolatków niezbędne do sprawnego funkcjonowania w dorosłym życiu:
- rozumienie czytanego tekstu,
- umiejętności matematyczne,
- rozumowanie w naukach przyrodniczych.
W każdej edycji badania jedna z tych trzech dziedzin ma charakter wiodący i jest bardziej rozbudowana, co umożliwia przeprowadzenie dokładniejszych i bardziej szczegółowych analiz z danego zakresu. Dziedziny wiodące w poszczególnych edycjach badania to: rozumienie czytanego tekstu – w latach 2000, 2009, 2018, umiejętności matematyczne – w latach 2003, 2012, 2022, rozumowanie w naukach przyrodniczych – w latach 2006, 2015, 2025.
W poszczególnych edycjach badania uwzględniane są dodatkowe dziedziny i komponenty, zarówno krajowe, jak i międzynarodowe. Polska w latach 2012, 2015, 2018 i 2022 uczestniczyła w badaniu dotyczącym umiejętności finansowych (financial literacy), w latach 2006 i 2012 w badaniu dotyczącym umiejętności rozwiązywania problemów (problem solving), w 2022 roku w badaniu myślenia kreatywnego (creative thinking). W edycji PISA 2025 polscy uczniowie biorą udział w badaniu uczenia się w świecie cyfrowym (learning in the digital world).
Przedmiotem badania jest także szereg zagadnień kontekstowych, odnoszących się m.in. do opinii i postaw uczniów, ich środowiska domowego i doświadczeń edukacyjnych, zasobów i organizacji pracy szkoły. Dane dotyczące tych zagadnień są zbierane za pomocą ankiet wypełnianych przez uczniów oraz dyrektorów szkół wylosowanych do badania, a także – w zależności od edycji i kraju – przez nauczycieli badanych dziedzin i rodziców uczniów.
Uczestnicy badania
Uczestnikami badania PISA są uczniowie, którzy w roku poprzedzającym badanie ukończyli 15 lat. W Polsce w okresie funkcjonowania sześcioletnich szkół podstawowych i gimnazjów prawie wszyscy badani w PISA piętnastolatkowie uczęszczali do trzeciej klasy gimnazjum. Przy ośmioletnich szkołach podstawowych badani to przede wszystkim uczniowie pierwszych klas szkół ponadpodstawowych.
Badanie przeprowadza się na reprezentatywnej, losowej próbie uczniów. Na podstawie wyników badania można wnioskować o całej populacji piętnastolatków uczęszczających do szkół w danym kraju. Dobór próby odbywa się dwustopniowo – najpierw losowane są szkoły, a następnie z wylosowanych szkół – konkretni uczniowie. W badaniu w Polsce uczestniczy zwykle ok. 200–250 szkół.
W trakcie badania uczniowie w szkole rozwiązują zestawy zadań z określonych dziedzin, a następnie wypełniają ankiety. W edycjach 2000–2012 badanie było prowadzone w formie papierowej. Od 2006 roku stopniowo wdrażane były elementy badania wspomaganego komputerowo. W Polsce pojawiły się one po raz pierwszy w 2009 roku. Od 2015 roku badanie PISA jest realizowane głównie w formie komputerowej, a od 2018 roku do dziedzin wiodących badania wprowadzane jest testowanie adaptatywne, pozwalające na dostosowanie poziomu trudności pytań do szacowanego poziomu umiejętności ucznia.