Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy prowadzi badanie PIRLS 2026 ((Progress in International Reading Literacy Study – Międzynarodowe Badanie Postępów Biegłości w Czytaniu) na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej w ramach projektu "Przygotowanie i realizacja międzynarodowych badań edukacyjnych w obszarze kompetencji kluczowych" finansowanego z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS).
PIRLS to międzynarodowy, cykliczny program pomiaru osiągnięć szkolnych uczniów. Badanie jest realizowane co pięć lat (pierwsze edycja przeprowadzona była w 2001 roku) i jest jednym z największych na świecie projektów badawczych dotyczących osiągnięć edukacyjnych. Badanie jest organizowane przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Mierzenia Osiągnięć Szkolnych – IEA, z siedzibą w Amsterdamie.
Cel badania
Głównym celem badania PIRLS jest pomiar umiejętności rozumienia czytanego tekstu, w jego dwóch formach: tekstu literackiego i tekstu użytkowego. W programie PIRLS określa się osiągnięcia szkolne uczniów za pomocą testu opracowanego przez międzynarodowy zespół ekspertów. Jest on skonstruowany tak, żeby dostarczyć pełnej wiedzy o czytelniczych kompetencjach czwartoklasistów w odniesieniu do tekstów literackich i informacyjnych. W badaniu bierze udział kilkadziesiąt krajów z całego świata. Listę krajów biorących udział w poszczególnych edycjach badania znaleźć można na stronie IEA.
W badaniu mierzy się umiejętności uczniów w czwartym edukacji szkolnej, przy czym średni wiek uczniów w momencie badania nie może być niższy niż 9,5 roku. W Polsce w latach 2006 i 2011 badano uczniów klasy 3, od 2016 roku badani są uczniowie klasy 4.
Badanie realizowane jest na reprezentatywnej, losowej próbie uczniów. Dobór próby odbywa się dwustopniowo – najpierw losowane są szkoły, a następnie z tych szkół konkretne oddziały klasowe. Do badania zapraszani są wszyscy uczniowie z wylosowanych oddziałów. Uczniowie w szkole rozwiązują zestawy zadań dotyczących tekstów użytkowych i literackich, a następnie wypełniają ankiety. W badaniu w poszczególnych krajach uczestniczy zwykle ok. 150 szkół i ok. 4–5 tysięcy uczniów.
Obok wiedzy i umiejętności przedmiotem badania jest szereg zagadnień kontekstowych, odnoszących się m.in. do opinii i postaw uczniów, ich środowiska domowego i doświadczeń edukacyjnych, opinii i doświadczeń nauczycieli, procesów nauczania na poziomie klasy i szkoły, zasobów i organizacji pracy szkoły. Dane dotyczące tych zagadnień zbierane są za pomocą ankiet wypełnianych przez uczniów, dyrektorów wylosowanych do badania szkół, nauczycieli języka ojczystego (z badanych oddziałów klasowych), a także rodziców uczniów.
W Polsce w badaniu PIRLS dotychczas korzystano z narzędzi w wersji papierowej. PIRLS 2026 będzie pierwszą edycją, w której Polska weźmie udział w badaniu w wersji komputerowej.
Dwie pierwsze edycje badania PIRLS w Polsce (w latach 2006 i 2011) przeprowadził zespół pracowników Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Za kolejne badania odpowiada Instytut Badań Edukacyjnych - Państwowy Instytut Badawczy.
Liczba krajów i regionów uczestniczących w kolejnych edycjach badania PIRLS zmieniała się. W pierwszej edycji w 2001 roku w badaniu czwartoklasistów brało udział 37 krajów i regionów, a w ostatniej – PIRLS 2021 – 65 krajów i regionów.